خمس منحصر به غنائم جنگى نيست بلكه شامل هرگونه فايده و درآمدى است كه از طريق كسب ، تجارت ، كار و . . . به دست آيد .
ناگفته پيداست اجراى اين دستور الهى افزون بر تأثير مستقيم در رفع فقر و محروميتِ قشرهاى نيازمند ، تا چه ميزان مىتواند از تراكم ثروت در نزد ثروتمندان بكاهد و پول و سرمايه را به جاى راكد ماندن و پسانداز شدن به بازار مصرف و نياز برگرداند .
در نگاه دين اجراى اين فرمان الهى به قدرى محكم و جدى گرفته شده كه امام صادق عليه السلام شديدترين حالات انسان را در روز قيامت ، لحظهاى مىداند كه صاحبان خمس به پا خيزند و خمسشان را بطلبند : «
إنّ أشدّ ما فيه الناس يوم القيامة إذا قام صاحب الخمس فقال : يا ربّ خمسي
» . « 1 »
دو . ماليات بر درآمد ( زكات )
« زكات » در اسلام از جايگاه بسيار ممتازى برخوردار است . قرآن كريم كراراً از موضوع زكات و لزوم توجه به آن سخن به ميان آورده و آن را عامل تطهير و پاكسازى روح و جان انسانها معرفى كرده است . « 2 »
در روايتى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : زكات به منزلهء پلى براى اسلام است ( كه بايد از آن عبور كرد و به حقيقت اسلام رسيد ) : «
الزكاة قنطرة الإسلام
» . « 3 »
برابر روايات ، پرداخت زكات معيار ديندارى شمرده شده است . پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در حديثى فرمود :
« يا علىّ من منع قيراطاً من زكات ماله فليس بمؤمنٍ ولا مسلمٍ ولا كرامةَ له
؛ يا على ! هر كس حتى اگر قيراطى ( يك بيستم درهم ) از زكات مالش را نپردازد مؤمن و مسلمان نيست و احترام و حرمتى ندارد » . « 4 »
حفظ جان و ناموس مسلمانان ، و توسعه و ترقى جامعهء اسلامى از جمله حكمتهاى وجوب زكات است كه در روايات به آن اشاره شده است .
در حديث جامع و پرمعنايى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم : «
بها حقنوا دمائهم
؛ مسلمانان با پرداخت زكات خونهايشان را حفظ كردند » . « 5 »
اسلام براى زكات نصاب قرار داده است كه به مال كمتر از مقدار نصاب ، زكات تعلق نمىگيرد .
اگر كسى مالك يكى از موارد تعلق زكات باشد يك زكات مىدهد و اگر مالك اقلام بيشترى باشد ، به تعداد آنها لازم است زكات بپردازد و اگر اين اقلام از مخارج سالش اضافه آيد خمس نيز به آن تعلق مىگيرد و اين قانون تعديل و كنترل بر درآمدها همچنان اعمال مىگردد ؛ يعنى هر چه شخص از اقلام بيشترى برخوردار باشد ، خمس و زكات بيشترى خواهد پرداخت .
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 6 ، ص 386 ، ح 12698 ؛ بحارالانوار ، ج 93 ، ص 188 ، ح 18 .
( 2 ) . در آيهء 103 سورهء توبه مىخوانيم : « خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا » .
( 3 ) . كنز العمال ، ج 6 ، ص 293 ، ح 15758 . همچنين در امالى طوسى ، ص 522 ، همين عبارت از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده است .
( 4 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 367 .
( 5 ) . كافى ، ج 3 ، ص 498 ، ح 8 .