گرفتن اموال در انحصار گروه خاصى است .
ناگفته پيداست پاى بندى به انجام اين عبادات مالى ، از طرفى تأمين كننده نيازمندىهاى اقشار ضعيف و آسيبپذير جامعه و از سوى ديگر مهار كننده تجميع اموال در دست عدهاى معدود و ثروتمند است .
در ذيل به مواردى از اين عبادات مالى اشاره مىشود :
يك . ماليات بر افزودهء سالانه ( خمس )
در اسلام براى هر فردى يك زندگى متوسط و متعارف بر حسب شأن افراد در نظر گرفته شده است به گونهاى كه اگر كسى تنها به اندازهء تأمين هزينهء چنين زندگىاى درآمد داشته باشد ، خمس به آن تعلق نمىگيرد . ولى اگر درآمدها از حد مخارج متعارف سالش اضافه بيايد ، افزوده مشمول خمس مىشود .
در مواردى نيز به غنائم جنگى و يا مواد استخراج شده از معدن و گنج مشروط بر آنكه به حد نصاب برسد ، خمس تعلق مىگيرد .
روشن است كه اسلام به گونهاى اين نصابها را تعيين كرده كه در عين تعديل ثروت اغنياء ، موجب سلب انگيزههاى آنان براى فعاليت بيشتر اقتصادى نشود ، اسلام در واقع جانب هر دو طرف ( غنى و فقير ) را رعايت كرده است .
« خمس » يكى از ديون شرعى در اسلام است و از عبادات شمرده مىشود . در قرآن مىخوانيم :
« « وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِّنْ شَىْءٍ فَأَنَّ للَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِى الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ » ؛ بدانيد هرگونه غنيمتى بهدست آوريد ، خمس آن براى خدا و براى پيامبر و براى نزديكان و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه است ، اگر به خدا ايمان آوردهايد » . « 1 »
امام على بن موسى الرضا عليه السلام در پاسخ به يكى از يارانش كه از آن حضرت درخواست كرد تا از حقّ خمسش بگذرد ، فرمود : «
فإنّ إخراجه مفتاح رزقكم ، وتمحيص ذنوبكم و ما تمهدون لأنفسكم ليوم فاقتكم
؛ پرداخت خمس مايهء گشايش روزى شما و باعث پاك شدن گناهانتان و توشهء شما در روز ناداريتان ( قيامت ) است » . « 2 »
در حديثى از مجاهد در تفسير آيه فوق مىخوانيم : «
كان النبى صلى الله عليه و آله و ذو قرابته لايأكلون من الصدقات شيئاً لايحلّ لهم . فللنبي صلى الله عليه و آله خمس الخمس ولذي قراباته خمس الخمس ولليتامى مثل ذلك وللمساكين مثل ذلك ولابن السبيل مثل ذلك ؛
پيامبر صلى الله عليه و آله و خويشاوندان و نزديكانش از صدقات و زكات استفاده نمىكردند ، و براى آنان حلال نبود ، بلكه پيامبر از يك پنجم از خمس و هر يك از نزديكان ، يتيمان ، مساكين و مسافران در راه مانده نيز از يك پنجم آن استفاده مىكردند » . « 3 »
در مكتب اهلبيت عليهم السلام لفظ « غَنِمْتُم » درآيه
هامش
( 1 ) . انفال ، آيهء 41 .
( 2 ) . كافى ، ج 1 ، ص 548 ، ح 25 ؛ وسائل الشيعه ، ج 6 ، ص 375 .
( 3 ) . درالمنثور ، ج 3 ، ص 185 .