در روايتى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : «
إيّاكم والبطنة فإنّها مفسدة للبدن و مورثة للسقم
؛ از پرخورى بپرهيزيد كه بدن را فاسد مىكند و بيمارى به بار مىآورد » . « 1 »
اميرمؤمنان على عليه السلام مىفرمايد : «
إيّاك و البطنة فمن لزمها كثرت أسقامه
؛ از پرخورى بپرهيزيد ، زيرا هر كس بر آن مداومت نمايد به انواع بيمارىها دچار شود » . « 2 »
چنانكه بر كسى پوشيده نيست كه اعتدال و ميانهروى در خوردن ، صحت و سلامتى را به ارمغان مىآورد ، لذا در روايت ديگرى از اميرمؤمنان آمده است : «
من اقتصر في أكله كثرت صحّته
؛ هر كس كه در خوردن ميانهروى كند ، تندرستى او دوام مىيابد » . « 3 »
همچنين از امام كاظم عليه السلام مىخوانيم ، كه فرمود :
« لو أنّ الناس قصدوا في الطعام لاستقامت أبدانهم
؛ اگر مردم در خوردن ميانهروى را رعايت كنند بدنهايشان سالم و استوار مىماند » . « 4 »
8 . مصرف خارج از شئون
ابان بن تغلب از امام صادق عليه السلام نقل مىكند كه فرمود : آيا فكر مىكنى كه اگر خداوند چيزى به كسى عطا كرد او را گرامى داشت و اگر از دادن چيزى به كسى امتناع فرمود او را خوار شمرد ؟ نه ؛ اين چنين نيست ، بلكه هر مالى ، مال خداست كه آن را به امانت در اختيار انسان قرار مىدهد و به آنها اجازه مىدهد با رعايت اقتصاد و ميانهروى از آن بخورند يا بياشامند يا بپوشند و يا ازدواج كنند و يا مركب سوارى تهيه كنند و باقى ماندهء دارايى را به مؤمنان نيازمند انفاق كنند و با آن پريشانىها و مشكلاتشان را بر طرف نمايند . هر كس چنين كند خوردن و آشاميدن و تهيهء مركب و ازدواجش حلال است و در غير اين صورت مرتكب حرام شده است - سپس فرمود : - اسراف نكنيد خداوند اسرافكاران را دوست ندارد . آيا چنين فكر مىكنى كه خداوند كسى را كه مالى در اختيارش قرار داده امينش قرار مىدهد بر اينكه اسبى را با ده هزار درهم خريدارى كند ، در حالى كه اسب بيست درهمى او را كفايت مىكند . . . . آنگاه اين آيه را تلاوت فرمود : « وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَايُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ » . « 5 »
گفتار پنجم : شاخصهاى ميانهروى و اسراف در زندگى
با توجه به اينكه در روايات اسلامى چيزهاى حقيرى چون به دور انداختن هستهء خرما ، و دور ريختن آب نيمخورده از يك ليوان و امثال آن از مصاديق اسراف شمرده شده است ، ممكن است اين توهم ايجاد شود كه اگر اين امور بسيار كوچك از
هامش
( 1 ) . ميزان الحكمه ، ج 1 ، ص 88 .
( 2 ) . همان ، ص 89 .
( 3 ) . غررالحكم ، ح 7404 .
( 4 ) . محاسن برقى ، ج 2 ، ص 439 ، ح 296 .
( 5 ) . انعام ، آيهء 141 ؛ بحارالانوار ، ج 72 ، ص 305 ، ح 6 .