اسرافكاران ، خشم پيامبر صلى الله عليه و آله را برانگيختند و در اين باره ، امام صادق عليه السلام مىفرمايد :
يكى از انصار در آستانه مرگ ، همهء اموال خود را در راه خدا داد و چيزى از ثروت خود به يادگار نگذاشت . پس از آنكه او از دنيا رفت ، مؤمنان به كفن و دفن او پرداختند . پيامبر صلى الله عليه و آله در جريان احوال رقتانگيز بازماندگان او قرار گرفت و فرمود : «
لو أعلمتمونى أمره ما تركتكم تدفنوه مع المسلمين ، يترك صبية صغاراً يتكففون الناس
؛ اگر پيش از اين با خبرم مىكرديد ، از دفن او در قبرستان مسلمانان پيشگيرى مىكردم ، چرا كه فرزندان صغير خود را رها كرد ، تا دست پيش مردم دراز كنند » . « 1 »
در وصف عبادالرحمن نيز مىخوانيم : « « وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا » ؛ و كسانى كه هرگاه انفاق كنند نه اسراف مىكنند و نه سختگيرى » . « 2 »
6 . به كارگيرى اموال در غير محل مناسب
به عنوان مثال بعضى از لباسها مربوط به مواقع حساس زندگى در جهت حفظ آبرو است و پوشيدن آن در غير آن موارد ، اسراف به حساب آمده است .
امام هشتم عليه السلام فرمود : «
إنّما السرف أن تجعل ثوب صونك ثوب بذلتك
؛ اسراف آن است كه لباس حفظ آبرو ( لباس مربوط به بيرون منزل ) را لباس عادى و معمولى ( در داخل منزل ) قرار دهى » . « 3 »
سليمان بن صالح مىگويد : از امام صادق عليه السلام سؤال كردم كمترين درجهء اسراف چيست ؟ آن حضرت پاسخ داد : «
ابذالك ثوب صونك و اهراقك فضل انائك و أكلك التمر و رَمْيك بالنّوى هيهنا و هيهنا
؛ كمترين درجهء اسراف آن است كه لباس آبروى خويش را به ابتذال بكشانى و اضافى آب آشاميدنى را دور بريزى و هستهء خرما را اينجا و آنجا به دور افكنى » . « 4 »
از ابن مسعود نقل شده است كه در تعريف تبذير چنين گفته است : «
إنفاق المال في غير حقّه
؛ تبذير ، انفاق مال در غير موردش است » . « 5 »
7 . اسراف در تغذيه ( پرخورى )
رسول اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : «
إنّ من السرف أن تأكل كلّ ما اشتهيت
؛ يكى از مصاديق اسراف آن است كه هر آنچه ميلت به آن كشيد ، بخورى » . « 6 » در آيهء « كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا » « 7 » با توجه به اينكه « لا تسرفوا » بلافاصله پس از امر به اكل و شرب ، آمده است مىتواند ناظر به اين نكته باشد كه پرخورى از مصاديق اسرافى است كه از آن نهى شده است .
روشن است كه پرخورى و زيادهروى در مصرف غذا افزون بر زيانهاى مادى و معنوى براى فرد و جامعه ، باعث انواع بيمارىها مىشود . امروزه بر كسى پوشيده نيست كه پارهاى از بيمارىها ناشى از پرخورى و مصرف زياد خوراكىهاست . فرهنگ صحيح مصرف غذاها از جمله مسائلى است كه دين بر آن تأكيد دارد .
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 5 ، ص 66 .
( 2 ) . فرقان ، آيهء 67 .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 76 ، ص 317 .
( 4 ) . كافى ، ج 6 ، ص 460 .
( 5 ) . مجمع الزوائد ، ج 7 ، ص 35 ؛ مستدرك حاكم ، ج 2 ، ص 361 .
( 6 ) . كنز العمال ، ج 3 ، ص 444 ، شمارهء 7366 .
( 7 ) . اعراف ، آيهء 31 .