زيانبار است ، همانند هزينه كردن براى دخانيات ، هر چند اندك باشد ، اسراف محسوب مىشود .
امام رضا عليه السلام فرمود : «
ليس فيما ينفع البدن إسراف إنّما الإسراف فيما أتلف المال و أضرّ بالبدن
؛ در مصرف آنچه براى بدن ، نافع است اسراف نيست ؛ اسراف آن است كه مالى كه مصرف مىشود مضرّ به بدن باشد » . « 1 »
3 . قرار دادن ثروت در غير جايگاهش
تحمل عدالت براى بعضى از افراد دشوار است .
در حكومت اميرمؤمنان على عليه السلام گروهى بر اثر مهيا نبودن زمينه زيادهخواهى و تبعيض ، از آن حضرت فاصله گرفته و به معاويه پيوستند . بعضى از اطرافيان آن حضرت ، به وى پيشنهاد كردند دست آنان را در مصرف بيتالمال باز بگذارد ؛ ليكن امام عليه السلام در برابر آنها مقاومت كرده ، فرمود : «
ألا و إنّ إعطاء المال في غير حقِّه تبذير و إسراف و هو يرفع صاحبه في الدنيا ويضعه في الآخرة و يُكرِّمه في الناس و يُهينه عنداللَّه و لم يضع امرؤ ماله في غير حقّه و لا عند غير أهله إلّا حرمه اللَّه شكرهم و كان لغيره وُدّهم فإن زلّت به النعل يوماً فاحتاج إلى معونتهم فشرّ خدين و ألأم خليل
؛ آگاه باشيد بخشيدن مال در غير موردش تبذير و اسراف است ، هر چند ممكن است اين كار در دنيا سبب سربلندى كسى كه آن را انجام داده بشود ؛ ولى در آخرت به زمينش مىزند . اين كار او را ( چند روزى ) در ميان مردم ( دنياپرست ) گرامى مىدارد ؛ ولى در پيشگاه خدا خوارش مىكند و هيچ كس مال خويش را در غير مورد استحقاق و نزد غير اهلش قرار نداد مگر اينكه سرانجام خداوند او را از سپاسگزارى آنان محروم ساخت و محبّتشان را متوجّهء ديگرى نمود تا آنجا كه اگر روزى پايش بلغزد و به كمك آنان نياز داشته باشد بدترين دوست و پستترين رفيق خواهند بود » . « 2 »
از جواب امام عليه السلام به دست مىآيد كه اين مسئله ، اختصاص به بيت المال ندارد ، بلكه مصرف مال شخصى در موارد غير حق و در جايگاه ناپسند نيز از مصاديق اسراف است .
4 . هزينه كردن در مسير گناه
از بعضى از روايات به دست مىآيد كه يكى از مصاديق اسراف ، هزينه كردن مال در راه معصيت است .
على بن ابراهيم از امام باقر عليه السلام نقل مىكند كه مىفرمايد : «
الإسراف الإنفاق في المعصية في غير حقٍّ
؛ مقصود از اسراف در آيهء « وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا . . . » خرج كردن مال در مسير گناه است » . « 3 »
در روايتى از امام صادق عليه السلام آمده است كه فرمود : «
من أنفق شيئاً في غير طاعة اللَّه فهو مبذِّر ؛
هر كس چيزى را در راه غير طاعت خداوند خرج كند مبذر است » . « 4 »
هامش
( 1 ) . مكارم الاخلاق ، ص 57 ؛ الفصل الثالث في التدلّك بالخزف ؛ من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 71 ، ح 165 .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، خطبهء 126 .
( 3 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 117 .
( 4 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 302 .