رعايت اقتصادى شمرده شده و از مصاديق اسراف نيست .
در حديثى آمده است : اسحاق بن عمار از امام كاظم عليه السلام پرسيد : «
الرجل يكون له عشرة أقمِصة ؛ أيكون ذلك من السَّرَف ؟
؛ آيا اگر انسان داراى ده پيراهن باشد اسراف است ؟ » امام در پاسخ فرمود :
« لا و لكن ذلك أبقى لثيابه و لكنّ السَّرَف أن تلبس ثوب صونك في مكان القذر
؛ فرمود : نه ، و اين خود موجب حفظ لباسهاى اوست ، ولى اسراف آن است كه لباس آبرومند ( مهمانى ) خود را در جاهاى كثيف ( مثلًا هنگام كار ) بپوشى » . « 1 »
چنانكه ملاحظه شد ، در اين روايت به دو نكته اشاره شده است :
1 . داشتن لباس متعدد ، خود نوعى رعايت اعتدال و اقتصاد است ، زيرا پوشيدن يك لباس بهطور مداوم باعث كهنگى و فرسودگى مىشود ، و لباسهاى متعدد داراى دوام بيشترى است .
2 . بايد لباسهايى كه براى حفظ آبرو و شخصيت اجتماعى افراد است به درستى نگهدارى شود و در هر جا نپوشد تا دوام بيشترى پيدا كند .
از اين روايت استفاده مىشود اسراف تنها به جنبهء كمّى محدود نمىشود ، بلكه درست و بهينه مصرف نكردن نيز از مصاديق اسراف است .
عَبّاد بن كثير آن زاهدنماى رياكار با ديدن لباس پرارزشى بر اندام مبارك امام صادق عليه السلام بر آن حضرت اعتراض كرد و گفت : جد شما اميرالمؤمنين عليه السلام چنين لباسهايى نمىپوشيد ؛ ولى شما از سيرهء او عدول كردهايد كه آن حضرت در پاسخ او آيهء « قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِى أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ » « 2 » را قرائت نمود و در ادامه فرمود :
« إنّ اللَّه عزّوجلّ إذا أنعم على عبده نعمة أحبّ أن يراها عليه
؛ خداوند عزوجل وقتى نعمتى را بر بندهاش ارزانى داشت دوست دارد كه او را بهرهمند از آن نعمت ببيند » . « 3 »
در روايت ديگرى به آن حضرت گفته شد :
جدت اميرمؤمنان عليه السلام لباس چهار درهمى مىپوشيد ؛ ولى شما لباس خوب و پرارزشى بر تن دارى ؟ !
امام صادق عليه السلام پاسخ داد : جدم آن لباس را در زمانى بر تن داشت كه اكثريت مردم جامعه آن را انكار نمىكردند و اگر الان پوشيده شود لباس شهرت به حساب مىآيد » سپس فرمود : «
و خير لباس كلّ زمان لباس أهله
؛ و بهترين لباس ، در هر زمانى لباس اهل آن زمان است ( لباسى كه اكثر مردم آن را برتن دارند ) » . « 4 »
هامش
( 1 ) . مكارم الاخلاق ، ص 112 .
( 2 ) . اعراف ، آيهء 32 .
( 3 ) . تفسير صافى ، ج 2 ، ذيل آيه 32 اعراف ؛ كافى ، ج 6 ، ص 443 ، ح 13 متن ذيل از تفسير صافى است : عن أبي عبداللَّه عليه السلام ، إنّه كان متّكئاً على بعض أصحابه فلقيه عبّاد بن كثير و عليه ثياب مرويّه حسان فقال : يا أبا عبداللَّه إنّك من أهل بيت النبوّة و كان أبوك و كان فما هذه الثياب المرويّة عليك ؟ فلو لبستَ دون هذه الثياب . فقال له : ويلك يا عبّاد من حرّم زينة اللَّه التي أخرج لعباده و الطيّبات من الرزق إنّ اللَّه عزّ و جلّ إذا أنعم على عبده نعمة أحبّ أن يراها عليه ليس بها بأس ويلك يا عبّاد إنّما أنا بضعة من رسول اللَّه ( صلى اللَّه عليه و آله و سلم ) فلا تؤذني و كان عبّاد يلبس ثوبين قطريّين .
( 4 ) . تفسير صافى ، ج 2 ، ص 192 ؛ كافى ، ج 6 ، ص 444 ، ح 15 . متن زير از تفسير صافى است : و عنه عليه السلام إنّه قيل له : أصلحك اللَّه ذكرت أنّ عليّ بن أبيطالب عليه السلام كان يلبس الخشن ، يلبس القميص بأربعة دراهم و ما أشبه ذلك ، و نرى عليك اللباس الجيّد ؟ فقال له : إنّ عليّ بن أبيطالب عليه السلام كان يلبس ذلك في زمان لا ينكر و لو لبس مثل ذلك اليوم لشهر به ، فخير لباس كلّ زمان لباس أهله .