مسلمانان مىداند : «
ما حُفظت الاخوّة به مثل المواساة
» . « 1 »
امام كاظم عليه السلام در پرسشى كه از مردى به نام عاصم در همين ارتباط داشته ، آن را به روشنى توضيح داده است ، فرمود : «
كيف أنتم في التّواصل والتّواسي ؟
؛ نحوهء محبت و رسيدگى و مواسات ميان شما ( مسلمانان ) چگونه است ؟ » . عاصم گفت : «
على أفضل ما كان عليه أحد
؛ به بهترين صورتى كه تصور شود » . فرمود : آيا چنين پيش آمده كه اگر يكى از شما در فشار اقتصادى باشد و دسترسى به برادر مسلمانش نداشته باشد مجاز باشد از اموال برادر مسلمانش به اندازهء نيازش بردارد و صاحب مال از اين كار ناراحت نشود ؟ عاصم گفت : نه . فرمود :
« فلستم على ما احبّ فى التّواصل
؛ پس شما آنگونه كه من دوست دارم با يكديگر پيوند و صميميت نداريد » . « 2 »
4 . مصارف ممنوع
در دنياى امروز قوانينى - هر چند تا حدودى اخلاقى - بر توليد حاكم است ؛ يعنى توليدكنندگان ، محدوديتهايى از نظر فرآوردهها و كميّت و كيفيّت آنها دارند ؛ ولى در مصارف اموال شخصى خود كاملًا آزادند تا آنجا كه گاه اموالشان را در مصارفى كه با هيچ منطقى سازگار نيست مصرف مىكنند و كسى ممانعتى نمىكند ؛ مثلًا بخش مهمى از ثروتهاى خويش را براى حيوانات خود وصيّت مىكنند و بعد از مرگ آنها حيواناتشان صاحب ثروت هنگفتى مىشوند و كارهاى ديگرى از اين دست . در حالى كه اسلام همانگونه كه بر توليد نظارت دقيق دارد ، بر مصرف نيز نظارت مىكند و حاكميت اخلاق را در هر دو بخش يكسان ملاحظه مىنمايد . اسلام از جمله به امور زير توصيهء اكيد كرده است :
الف . اجتناب از مصارف زيانآور
از نظر اسلام مصرف كننده هر چند كه اموالش را از طريق مشروع و قانونى به دست آورده باشد ، نمىتواند از آنها براى مصارف زيانآور بهره بگيرد .
در برخى از روايات تصريح شده است كه مصرف امور زيانآور از مصاديق اسراف و غيرمجاز است .
امام على بن موسى الرضا عليه السلام مىفرمايد : «
. . . إنّما الإسراف فيما أتلف المال وأضرّ بالبدن
؛ اسراف آن است كه مالى مصرف شود و مضرّ به بدن باشد » . « 3 »
همانگونه كه در روايت معروف تحفالعقول از امام صادق عليه السلام مصرف هر چيزى كه براى بدن زيانآور باشد ، حرام شمرده شده است : «
وكلّ شىء تكون فيه المضرّة على الإنسان فى بدنه فحرام أكله
» . « 4 »
ب . مصارفى كه سبب تقويت دشمن مىشود
طبق آموزههاى دينى ، مصرف اموال اگر به تقويت دشمنان اسلام بينجامد ، مجاز نيست ، بنابراين بايد از استفاده از فرآوردهها و توليداتى كه سبب
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، ح 9526 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 71 ، ص 231 و 232 .
( 3 ) . مكارم الاخلاق ، ص 57 .
( 4 ) . تحف العقول ، ص 337 .