ايجاد بازار سياه ، احتكار ، ارتشاء ، غصب ، ربا ، قمار ، بورسبازى ، اجناس تقلّبى ، و ساير امورى كه در فقه تحت عنوان « مكاسب محرمه » از آن بحث مىشود ، جلوگيرى مىگردد .
در بينش اسلام ، درآمدهاى حاصل از اين نوع توليدات ، همگى از مصاديق اكل مال به باطل بوده و مالكيتى از آنها حاصل نمىشود .
ج . خدمات رسانى به بيگانگان و ستمگران
اسلام نمىپسندد چيزهايى توليد شود كه در نهايت تقويت دشمنان و بيگانگان را به دنبال داشته باشد .
همچنين توليد محصولاتى كه زمينههاى تسلط فرهنگى دشمنان را بر بلاد اسلامى فراهم مىسازد ؛ مانند توليد كتابهاى مروّج فرهنگ فاسد بيگانه ، فيلمها ، لباسها و لوازمى كه موجب تقويت اين فرهنگ شود و ابتذال و بىبند و بارى را براى نسلهاى جوان به ارمغان آورد ، از نگاه دين ، امر مذموم و ناپسندى است .
همچنين خدمت رسانى به ظالمان و ستمگران در هر سطحى كه باشد ، در نگاه دين امر ناپسندى است . « 1 » حتى تهيه قلم و دوات و ابزار سادهاى كه موجب تقويت آنان شود در بينش دين از گناهان بزرگ شمرده مىشود . « 2 »
از جمله درآمدهاى حرام ، ثروتافزايى از طريق شهادت بهناحق و قضاوتهاى ناعادلانه است كه اسلام خوردن اين نوع درآمدها را « سُحت / نامشروع » ناميده و آن را ستم و بيدادگرى در امر داورى مىداند . « 3 »
جمعبندى :
از مجموع آنچه ذكر شد چنين نتيجه مىگيريم كه در ميان چند ركنِ تقسيم ، توليد ، توزيع و مصرف ، ركن توليد از اهميت ويژهاى در نظامهاى اقتصادى برخوردار است . توسعهء اقتصادى هر كشور ، نخست در گرو ظرفيت و توان توليدى آن كشور است .
اسلام از راه اصلاح نگرش و فرهنگ سازى مناسب و وضع قوانين و احكام ويژهء اقتصادى و مخصوصاً توصيه به عمران و آبادانى زمين ، همگان را به سرمايهگذارى در امور توليدى تشويق نموده است .
در بينش دينى بر خلاف نظام سرمايهدارى ، هدف از توليد ، كسب حداكثر سود نيست ، بلكه افزون بر آن ، اسلام به منافع جامعه نيز توجه ويژه
هامش
( 1 ) . ر . ك : كافى ، ج 2 ، ص 333 ، باب الظلم ؛ ثواب الاعمال ، ص 274 ؛ بحارالانوار ، ج 72 ، ص 277 .
( 2 ) . امام صادق عليه السلام فرمود : « قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله : إذا كان يوم القيامة نادى مناد : أين الظلمة وأعوان الظلمة ، من لاق لهم دواةً أو ربط لهم كيساً ، أو مدّ لهم مدّة قلم ، فاحشروهم معهم » ( بحارالانوار ، ج 72 ، ص 372 ، ح 17 ) .
در منابع اهل سنت نيز در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « ينادي مناد يوم القيامة : أين الظلمة وأشباه الظلمة وأعوان الظلمة حتّى من لاق لهم دواةً أو برئ لهم قلماً فيجمعون في تابوت من حديد فيرمى بهم في جهنّم » . ( تفسير روحالمعانى ، ج 20 ، ص 56 ) .
( 3 ) . يزيد بن فرقد - يكى از ياران امام صادق عليه السلام - از آن حضرت دربارهء سُحت پرسيد : پاسخ داد : « الرشا في الحكم » ( كافى ، ج 5 ، ص 127 ) .