از نظر علمى « نقدينه » مالى است كه در توليد ثروت جديد ، سهيم باشد ، بنابراين ابزار توليد ، مواد اوليه و نقدينگىها ، در صورتى كه نقش توليدى خود را ايفا كنند ، سرمايه محسوب مىشوند . « 1 »
البته نظر به محدوديت سرمايههاى مالى لازم است سرمايهها به گونهاى به كار آيند كه اصل آن محفوظ بماند و به وسيلهء آن سرمايههاى جديدى توليد شود . ايجاد فرهنگ سرمايهگذارى در امور مهم و حياتى و نيز اهميت دادن به سرمايهگذارى در مناطق نيازمند و بهويژه در بلاد اسلامى ، از مهمترين آموزههاى اقتصادى اسلام است كه بايد مورد توجه ويژهء سياستگذاران اقتصادى قرار گيرد .
مؤسّساتى كه با وجود نياز شديد در جامعهء اسلامى ، سرمايههاى خود را در بانكهاى خارجى و بيگانه پسانداز مىكنند ، از فرهنگ اسلام به دورند .
اميرمؤمنان على عليه السلام در اين باره مىفرمايد : «
لم يضع امرؤ ماله في غير حقّه وعند غير أهله ، إلّاحرّمه اللَّه شكرهم وكان لغيره ودّهم ، فإن زلّت به النعل يوماً ، فاحتاج إلى معونتهم ، فشرّ خدين وألأم خليل
؛ هيچ كس مالش را در راه ناصواب و نزد نااهلان ( وبيگانگان ) قرار نمىدهد ، مگر اينكه خداوند او را از حقشناسى آنان محروم مىسازد و از محبت و دوستىشان بىبهره مىكند ، و اگر روزى پايش بلغزد و به آنان نياز پيدا كند ، خواهد ديد كه آنان بدترين يار و پستترين دوستان هستند » . « 2 »
در نگاه دين سرمايههايى كه با روشهايى چون خريد زيورآلات فراوان ، تهيه لوازم تجملى و لوكس ، ساخت خانههاى مجلل و پرهزينه ، خريد ماشينهاى گرانقيمت و اشياى عتيقه ، راكد مىمانند و از چرخهء توليد خارج مىشوند « كنز » محسوب شده و مذموماند . « 3 »
در بينش دينى ، سرمايهگذارى در بخشهاى اقتصادى بايد پابه پاى سرمايهگذارى در بخشهاى فرهنگى ، سياسى و انسانى صورت بگيرد ، تا جامعه همراه با رشد مالى و اقتصادى ، در ديگر بخشها نيز به تعالى دست يازد و از انواع وابستگىها نجات يابد .
5 . محدوديتهاى توليد
چنانكه سابقاً گذشت در نظام اقتصادىِ سرمايه دارى ، هدف از « توليد » رسيدن به « حداكثر سود با كمترين هزينه » است . انسان در اين نظام بىآنكه به اصول اخلاقى و معنوى پاىبند باشد ، به دنبال سود بيشتر با هزينه و تلاش كمتر است ، لذا هر چيز كه او را به اين هدف برساند ، توليد مىكند ، حتى اگر به انواع مفاسد اجتماعى و پا گذاشتن روى اصول اخلاقى و انسانى بينجامد ، ازاينرو كه توليد در اين نظام ، هيچ محدوديتى ندارد ، حتى توليد فرآوردههايى چون سلاحهاى شيميايى و ميكروبى ، مواد مخدر ، انواع مشروبات الكلى و قرصهاى خانمانسوز روانگردان و . . . عملًا مجاز شمرده مىشود ، هرچند
هامش
( 1 ) . فقر و توسعه ، ج 3 ، ص 272 به نقل از اسلام يقود الحياة ( سيد محمد باقر صدر ) ، ص 212 .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، خطبهء 126 .
( 3 ) . ر . ك : مقالهء « كنز و خروج ثروتها از چرخههاى توليد » در همين كتاب .