سپس به او سخنى فرمود كه نتيجهاش اين بود : « مدح و ستايش بلند در جاى خود مبالغه نيست » . « 1 »
مؤمن اقتصادى كرامت و عزت نفسانىاش او را از ذُلّ سؤال باز مىدارد ، چون پيرو آن مكتبى است كه تقاضاى كمك از افراد نااهل را منفور مىشمرد :
امام على بن موسى الرضا عليه السلام به يكى از يارانش ( بزنطى ) هنگامى كه تقاضا كرد امام با نوشتن نامهاى براى يكى از حاكمان وقت از وى بخواهد نياز اقتصاديش را بر طرف سازد ، مىفرمايد : من دريغ دارم كه از مثل چنين كسى تقاضا كنى ، اگر نياز دارى بر مال من تكيه كن و هر چه مىخواهى بردار : «
أنا أضنّ بك ان تطلب مثل هذا و شبهه و لكن عوّل على مالى
» . « 2 »
در حديث ديگرى از امام باقر عليه السلام آمده است :
كسى كه براى حفظ آبرو و بىنياز شدن از مردم و توسعهء زندگى خانواده و محبت به همسايگان به دنبال كار و روزى برود ، روز قيامت در حالى با خداى عزوجل ملاقات مىكند كه چهرهاش چون ماه شب بدر مىدرخشد : «
من طلب الرزق فى الدنيا استعفافاً عن الناس وتوسيعاً على أهله وتعطّفاً على جاره لقى اللَّه عزوجل يوم القيامة ووجهه مثل القمر ليلة البدر
» . « 3 »
در منابع اهل سنت نيز از رسول گرامى صلى الله عليه و آله نقل شده است كه فرمود : «
لايفتح عبد باب مسألة الّا فتح اللَّه عليه باب فقر
؛ كسى باب سؤال و درخواست از ديگران را نمىگشايد مگر اينكه خداوند باب فقرى را به رويش باز مىكند » « 4 » نيز در ذيل روايتى به همين مضمون آمده است : «
لأنّ العفّة خير
؛ زيرا عفيف بودن بهتر است » « 5 » و در ذيل روايت سومى با همين محتوا مىخوانيم : «
لأن يأخذ أحدكم أحبله فيأتى الجبل فيحتطب على ظهره فيبيعه فيأكله خير له من ان يسأل الناس معطًى او ممنوعاً
؛ تحقيقاً اگر كسى از شما ريسمانهايش را بردارد و به كوه برود و هيزم جمعآورى كند و آن را بفروشد بهتر از آن است كه از مردم درخواست كند خواه جواب مثبت به او داده شود يا جواب ردّ بشنود » . « 6 »
ج . در جامعهاى كه اقتصاد بر اساس ايمان و كرامت انسانى است افراد آن در مصرف و انفاق نيز كريمانه عمل مىكنند ، به گونهاى كه اقشار كمدرآمد احساس ذلت و خوارى نمىنمايند ، « 7 » از اينرو در سلوك عملى پيشوايان اسلام مىخوانيم كه حتى در اطعام به مستمندان كارى نمىكردند كه آنان احساس حقارت كنند ؛ مثلًا از اضافهء غذا به آنان نمىدادند ، بلكه از همان ابتدا از بهترينهاى سفرهء طعام بر مىداشتند و آن را داخل ظرف بزرگى مىگذاشتند و براى آنها مىفرستادند : «
كان الامام على بن موسى الرضا عليه السلام اذا أكل أتى بصحفة فتوضع بقرب مائدته
هامش
( 1 ) . وسائلالشيعه ، ج 17 ، ص 73 .
( 2 ) . كافى ، ج 2 ، ص 149 ، ح 5 .
( 3 ) . همان ، ج 5 ، ص 79 ، ح 5 .
( 4 ) . كنزالعمال ، ج 6 ، ص 506 ، ح 16746 به همين مضمون استحديث شمارهء 16744 .
( 5 ) . همان ، ح 16744 .
( 6 ) . همان ، ح 16747 .
( 7 ) . تحف العقول ، ص 330 ؛ مسند الإمام الرضا ، ج 2 ، ص 315 .