هم با شرايط سنگين خاص . همين معنى ممكن است در مورد دوستان به صورت سادهترى انجام گيرد . به هر حال حجابى ميان انسان و سايرين مىشود و يكى از اسباب جدايى از دوستان است . « 1 »
بنابراين براى گفتار حكيمانهء مورد بحث سه تفسير به نظر مىرسد و ممكن است همهء آنها در مفهوم كلام امام عليه السلام جمع باشد . نخست ، خشمگين ساختن دوستان ، دوم ، شرمنده نمودن آنها و سوم ، برترىجويى و تكبر دربرابر آنها .
هركدام از اين امور سهگانه براى جدا شدن دوستان از انسان كافى است البته ممكن است انجام يك مرتبه و دو مرتبهء اين كارها تأثيرگذار نباشد ولى بهيقين اگر تكرار شود سبب جدايى از دوستان خواهد شد .
در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم : «
مَنِ احْتَشَمَ أَخَاهُ حَرُمَتْ وُصْلَتُهُ وَ مَنِ اغْتَمَّهُ سَقَطَتْ حُرْمَتُه
؛ كسى كه برادر مسلمانش را عصبانى يا شرمنده سازد دوستى با او حرام است و كسى كه برادر مسلمانش را اندوهگين نمايد احترامش از بين مىرود » . « 2 »
و در كتاب دعائم الاسلام از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده است كه فرمود : «
أكْرَمُ أخلاقِ النَّبِيّينَ وَالصّدّيقِينَ وَالشُّهداءِ وَالصّالِحينَ التَّزاوُرُ فِى اللَّهِ وَحَقٌّ على المَزورِ أن يُقَرّبَ إلى أخيهِ ما تيسَّرَ عِندَه ولو لم يَكُن إلّاجُرعَةٌ من ماءٍ ، فَمَنِ احْتَشَم أن يُقَرّب إلى أخيهِ ما تيسَّر عِندَه لَمْ يَزَلْ في مَقْتِ اللَّهِ يَوْمَهُ وَلَيْلَتَهُ
؛ برجستهترين اخلاق پيغمبران و صديقين و شهدا و صالحين ، زيارت دوستان براى خداست و بر كسى كه به زيارت او مىروند لازم است آنچه را نزد او ميسر است براى پذيرايى از دوستش بياورد هر چند يك جرعه آب باشد ، و كسى كه از اين كار خوددارى كند و آنچه را ميسر است براى پذيرايى دوستش نبرد پيوسته در خشم
هامش
( 1 ) . شرح مرحوم كمرهاى بر نهجالبلاغه ( منهاج البراعه ) ، ج 21 ، ص 546 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 254 .