وَابْذُلْ لَهُمْ مَا بَذَلُوا لَكَ مِنْ طَلاقَةِ الْوَجْهِ وَحَلاوَةِ اللِّسَانِ
؛ برادران دينى دو دستهاند : برادران مورد اعتماد و برادران ظاهرى . اما برادران واقعى مورد اعتماد :
آنها بهمنزلهء دست و بال و اهل و مال انساناند . بنابراين هرگاه به برادرت اطمينان پيدا كردى از بذل مال و تن خود دربارهء او دريغ مدار ، با دوستانش دوست باش و با دشمنانش دشمن ، اسرار و عيب او را پوشيده دار و صفات نيكش را آشكار كن و بدان اى سؤالكننده كه آنها از گوگرد سرخ « 1 » كمترند . و اما برادران ظاهرى : مىتوانى لذت همنشينى با آنها را داشته باشى . اين مقدار را از آنها قطع مكن و بيش از اين از درون آنها چيزى مخواه . تا زمانى كه با تو خوشرو و خوشزباناند با آنها خوشرو و خوشزبان باش » . « 2 »
اين كلام را با حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام ادامه مىدهيم ؛ مىفرمايد :
« برادران ( دوستان دينى ) سه دستهاند ؛ گروهى همچون غذايى هستند كه انسان هميشه به آنها نياز دارد و آنها گروهى هستند كه داراى عقل و درايتاند . دوم گروهى هستند كه همانند درداند و آنها گروه احمق و ناداناند و سومى گروهى هستند كه همچون دوا ( بههنگام بروز بيمارى ) مىباشند و آنها اشخاص فهميدهء هوشيارند » . « 3 »
شك نيست كه براى حفظ اخوت با دوستان واقعى بايد تلاش و كوشش فراوان كرد . ازجمله دوست را نه شرمنده بسازيم نه خشمگين و نه دربرابر او براى خود جاه و جلالى قائل باشيم كه امام عليه السلام در كلام مورد بحث به آن اشاره فرموده است .
در روايات اسلامى آسيبهاى متعددى براى صداقت و دوستى ذكر شده است كه بايد براى حفظ دوستى از آن پرهيز كرد ازجمله اميرمؤمنان على عليه السلام طبق
هامش
( 1 ) . گوگرد سرخ ضربالمثلى است براى كمبود چيزى .
( 2 ) . كافى ، ج 2 ، ص 248 ، ح 3 .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 238 ، ح 107 .