اين كار سرچشمهء اختلافات و مشكلات فراوان و گمراهى افراد و نزاعها مىشود .
بنابراين هركدام از اين دو نسخه واقعيت داشته باشد مفهوم صحيحى دارد هر چند بعضى از شارحان نهجالبلاغه نسخهء « عَمَلِك » را نادرست پنداشتهاند .
آنگاه نشانهء سوم و آخر را بيان مىكند و آن اينكه « بههنگام سخن گفتن دربارهء ديگران تقواى الهى را پيشه كنى » ؛ (
وَ أَنْ تَتَّقِي اللَّهَ فِي حَدِيثِ غَيْرِكَ
) . اشاره به اينكه غيبت نكنيد ، تهمت نزنيد ، حق كسى را با سخنانتان باطل نسازيد ، عيب بر مسلمانى ننهيد و او را با سخن نيشدار نيازاريد . خلاصه ، تقواى الهى را در نظر داشته باشيد و تمام اين جهات را رعايت كنيد .
در تفسير كلام مذكور دو احتمال ديگر نيز داده شده است : نخست اينكه هنگامى كه مىخواهى سخنى از ديگرى نقل كنى رعايت تقواى الهى كن و سخن او را بىكم و كاست و بدون اضافه نقل كن .
ديگر اينكه در برخورد با سخنان ديگران تقوا پيشه كن و فوراً گفتار آنها را نفى نكن ؛ درست بينديش ، اگر گفتار صحيحى است بپذير و جدال و مِراء نكن و از روى حسادت به نفى سخنان صحيح ديگران اقدام مكن .
ولى معناى نخست مناسبتر به نظر مىرسد هر چند جمع ميان هر سه معنا نيز امكانپذير است .
* * *
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 605
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٠٥