شرح و تفسير مقدرات بر تدبير ما پيشى مىگيرد
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه اشاره به تأثير نافذ مقدرات كرده ، مىفرمايد :
« مقدرات بر تقدير و تدبير ( ما ) غلبه مىكند تا آنجا كه ( گاه ) آفت بهسبب تدبير ( انسان ) بهوجود مىآيد » ؛ (
يَغْلِبُالْمِقْدَارُ عَلَىالتَّقْدِيرِ ، حَتَّى تَكُونَالْآفَةُ فِيالتَّدْبِيرِ
) . مرحوم سيد رضى بعد از ذكر اين گفتار حكيمانه مىگويد : « همين مضمون پيش از اين ( در حكمت 16 ) با عبارت ديگرى و با تفاوت ( مختصرى ) گذشت » ؛ (
قال الرضي : وَقَد مضى هذا المعنى فيما تقدم برواية تخالف هذه الأَلفاظ
) . « مقدار » در اينجا به معناى مقدرات و اندازهگيرىهاى الهى است .
واژهء « حتى » در واقع براى بيان غايت و سرانجام چيزى است .
اين گفتار حكيمانه در واقع سه پيام دارد :
پيام اول اينكه : ما را با مسألهء خداشناسى و توحيد افعالى پروردگار آشناتر مىسازد . هنگامى كه مىبينيم براى انجام كارى نقشههاى فراوان مىكشيم ، مشورت بسيار و مديريت كافى مىكنيم ولى به آن نمىرسيم آگاه مىشويم كه پشت اين دستگاه خلقت ، دست باعظمتى است كه چرخهء جهان را مىچرخاند و درواقع اين كلام شبيه چيزى است كه در گفتار حكيمانهء ديگرى از آن حضرت عليه السلام آمده بود : «
عَرَفْتُ اللَّهَ سُبْحَانَهُ بِفَسْخِ الْعَزَائِمِ وَ حَلِّ الْعُقُودِ وَ نَقْضِ الْهِمَمِ
» . « 1 »
هامش
( 1 ) . نهجالبلاغه ، حكمت 250 .