شرح و تفسير شوخى نامناسب
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه به كسانى كه مزاح نامناسب مىكنند يا در مزاح افراط مىورزند ، هشدار مىدهد كه مزاح مايهء فروريختن قسمتى از عقل انسان است ، مىفرمايد : « هيچكس شوخى ( نامناسبى ) نكرد مگر اينكه مقدارى از عقل خود را فرو ريخت » ؛ (
مَا مَزَحَ امْرُؤٌ مَزْحَةً إِلَّا مَجَّ مِنْ عَقْلِهِ مَجَّةً
) . حقيقت مزاح آن است كه انسان سخنى غير واقعى بگويد - البته با قرائن حالى يا مقالى - كه مايهء انبساط خاطر و تفريح شود ولى اين كار با اينكه در بسيارى از موارد پسنديده است و در اخبار به آن توصيه شده گاه مشكلات عظيمى بهبار مىآورد كه بعداً به آن اشاره خواهيم كرد .
« مَزَحَ » از مادهء « مزاح » ( بر وزن كتاب ) و معادل آن در فارسى ، شوخى كردن است و شامل سخنان غير جدّى است كه براى انبساط خاطر گفته مىشود و در مدح آن همين بس كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله در روايتى فرمود : «
إنّى أمزَحُ ولا أقولُ إلّا حقّاً
؛ من مزاح مىكنم ولى جز حق نمىگويم » . « 1 »
« مجَّ » از مادهء « مجّ » ( بر وزن حج ) در اصل به معناى بيرون ريختن مايعى از دهان است . سپس به هرگونه ريزشى اطلاق شده است . و « مجَّة » به معناى يك بار فرو ريختن است . همچنين « مزحة » به معناى يك بار مزاح كردن مىباشد .
هامش
( 1 ) . شرح نهجالبلاغهء ابن ابىالحديد ، ج 6 ، ص 330 .