هواى نفس است چراكه انسان را از حق بازمىدارد : «
أَمَّا اتِّبَاعُ الْهَوَى فَإِنَّهُ يصُدُّ عَنِ الْحَقِّ
» . « 1 »
در حديثى از امام جواد عليه السلام مىخوانيم : «
رَاكِبُ الشَّهَوَاتِ لَاتُسْتَقَالَ لَهُ عَثْرَةٌ
؛ آنكس كه بر مركب شهوات سوار شود لغزشهايش قابل جبران نيست » . « 2 »
اصولًا هنگامى كه پاى شهوتپرستى به ميان آيد حجابى بر عقل افتاده و حاكميت عقل كنار مىرود و هنگامى كه زمام امور انسان از عقل سلب شود و به دست شهوات بيفتد هرگونه بدبختى يا خطرى براى او فراهم شود جاى تعجب نيست .
در اين زمينه آيات و روايات ، فراوان است و اين سخن را با سخنى از اميرمؤمنان على عليه السلام كه در غررالحكم آمده است پايان مىدهيم : «
الْعَقْلُ صَاحِبُ جَيشِ الرَّحْمَنِ وَ الْهَوَى قَائِدُ جَيشِ الشَّيطَانِ وَ النَّفْسُ مُتَجَاذِبَةٌ بَينَهُمَا فَأَيهُمَا غَلَبَ كَانَتْ فِى حَيزِهِ
؛ عقل داراى لشكر الهى است و هواى نفس فرماندهء لشكر شيطان است و انسان در ميان اين دو قرار دارد هركدام غالب شود انسان در اختيار او قرار مىگيرد » . « 3 »
همين معنا با عبارت شيواى ديگرى از آن حضرت نقل شده است ، فرمود :
« الْعَقْلُ وَ الشَّهْوَةُ ضِدَّانِ وَ مُؤَيدُ الْعَقْلِ الْعِلْمُ وَ مُزَينُ الشَّهْوَةِ الْهَوَى وَ النَّفْسُ مُتَنَازَعَةٌ بَينَهُمَا فَأَيهُمَا قَهَرَ كَانَتْ فِى جَانِبِهِ
؛ عقل و شهوت ضد يكديگرند . عقل را علم يارى مىكند و شهوت را هواى نفس زينت مىدهد و روح انسانى در ميان اين دو در كشمكش است هركدام از اين دو پيروز شود انسان در كنار آن قرار مىگيرد » . « 4 »
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 67 ، ص 75 ، ح 3 .
( 2 ) . همان ، ص 78 ، ح 11 .
( 3 ) . غررالحكم ، ح 304 .
( 4 ) . همان ، ح 448 . در ذيل حكمت شمارهء 2 نيز مطالبى در اين زمينه داشتيم .