شرح و تفسير پيوند اخلاق نيك با يكديگر
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه اشاره به نكتهاى مىكند كه براى شناخت باطن اشخاص غالباً مفيد و مؤثر است ، مىفرمايد : « هرگاه در انسانى خوى و خصلت خوب و خوشايندى باشد انتظار همانندهايش را نيز ( در او ) داشته باشيد » ؛ (
إِذَا كَانَ فِي رَجُلٍ خَلَّةٌ رَائِقَةٌ ، فَانْتَظِرُوا أَخَوَاتِهَا
) . « خَلَّةٌ » ( به فتح خاء و تشديد لام ) به معناى خصلت و خوى و صفات اخلاقى است .
« رَائِقَةٌ » از مادهء « روق » ( بر وزن ذوق ) به معناى زيبا بودن و جلب توجه كردن است و در بعضى از نسخ « رائعة » آمده است كه همان معنا را مىرساند .
طبيعى است كه وقتى بر شاخهء درختى ميوهء خوب و جالبى ببينيم دور از انتظار نيست كه همانند آن در شاخههاى ديگر نيز يافت شود . همچنين هرگاه انسان در جايى به قطعه سنگ قيمتىاى برخورد كند چه بسا كه نشانهء وجود معدنى از آن در آنجا باشد .
اين سخن در وجود انسان دليل روشنى دارد و آن اينكه كارهايى كه انسان بهطور مكرر انجام مىدهد يك ريشهء باطنى دارد كه در نهاد اوست و اين ريشهء باطنى سبب مىشود كه مشابهات آن نيز در وى ظاهر گردد .
همانگونه كه عكس آن نيز چنين است ؛ هرگاه ببينيم انسانى بدزبان و فحاش