از جملهء آنها دروغ است كه سرچشمهء گناهان بسيارى است . رشوهخوارى ، ظلم ، غش در معامله ، پايمال كردن حقوق مردم ، اهانت به اشخاص و كمك به ظالمان در بسيارى از موارد با دروغ پيوند نزديك دارند . به همين دليل در روايت معروفى كه از امام حسن عسكرى عليه السلام نقل شده است مىخوانيم : «
جُعِلَتِ الْخَبَائِثُ فِى بَيتٍ وَ جُعِلَ مِفْتَاحُهُ الْكَذِبُ
؛ تمام زشتىها در اتاقى گذاشته شده و درِ آن قفل است و كليد آن دروغ مىباشد » . « 1 »
در روايات اسلامى شراب و مسكرات نيز از گناهان كليدى ذكر شده چراكه وقتى انسان مست شد هر كار خلاف اخلاق و هر جنايتى ممكن است از او سر بزند و لذا در ذيل روايتى مشابه روايت بالا كه از امام باقر عليه السلام نقل شده مىخوانيم : «
إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ لِلشَّرِّ أَقْفَالًا وَ جَعَلَ مَفَاتِيحَ تِلْكَ الْأَقْفَالِ الشَّرَابَ وَ الْكَذِبُ شَرٌّ مِنَ الشَّرَابِ
؛ خداوند متعال براى شر و زشتىها قفلهايى گذاشته و كليدهاى آن قفلها را شراب قرار داده و دروغ از شراب هم بدتر است » . « 2 »
روشن است كه يك عامل مهم بازدارنده در برابر زشتىها عقل است و شراب عقل انسانى را از كار مىاندازد و او را آمادهء هر زشتىاى مىكند .
درمورد صفت رذيلهء بخل نيز حديثى از امام عليه السلام در حكمت 378 آمده بود :
« الْبُخْلُ جَامِعٌ لِمَسَاوِى الْعُيوبِ وَ هُوَ زِمَامٌ يقَادُ بِهِ إِلَى كُلِّ سُوءٍ
؛ بخل ، جامع تمام عيبهاست و در حقيقت افسارى است كه انسان را بهسوى هر بدىاى مىكشاند » .
در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام آمده است : «
الْغَضَبُ مِفْتَاحُ كُلِّ شَرٍّ
؛ خشم ، كليد همهء بدىهاست » . « 3 »
زيرا روشن است كه در چنين حالتى كنترل عقل از تمام وجود انسان زايل
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 69 ، ص 263 ، ح 46 .
( 2 ) . كافى ، ج 2 ، ص 338 ، ح 3 .
( 3 ) . همان ، ص 303 ، ح 3 .