روشن است كه در اين صورت تمام افراد اجتماع به تلاش و كوشش برمىخيزند تا بتوانند حق عادلانهء خود را بگيرند در نتيجه جامعه در سايهء عدالت ، شكوفا و فعال و مترقى مىشود .
اما جود و بخشش چنين نيست زيرا چيزى اضافه بر استحقاق افراد است كه البته در جاى خود بسيار خوب و شايسته است ولى اى بسا همين صفت خوب و شايسته سبب شود كه عدهاى به تنبلى روى آورند و تلاش و كوشش را كم كنند و به انتظار جود و بخشش سخاوتمندان بنشينند .
سپس امام عليه السلام به نكتهء مهم ديگرى اشاره مىكند ، مىفرمايد : عدالت امرى است فراگير كه تمام جامعهء انسانى مىتوانند از آن بهرهمند گردند و در سايهء آن به زندگى آبرومندى ادامه دهند در حالى كه جود و بخشش فراگير نيست و هميشه موضعى و محدود است و روشن است چيزى كه آثار مثبت آن همهء افراد جامعه را فرامىگيرد از چيزى كه جنبهء محدود دارد بهتر و اشرف و افضل است .
مرحوم علامه آيت اللَّه مطهرى دراينباره سخنى دارد كه عيناً در ذيل مىآوريم : جود و ايثار را نمىتوان مبناى اصلى زندگى عمومى قرار داد و بر اساس آنها مقررات و قانون ، وضع و آن را اجرا كرد . اگر جود و احسان و ايثار تحت قانون و مقررات لازم الاجراء درآيد ديگر جود و احسان و ايثار نام ندارد ، به اصطلاح از وجودش عدمش لازم مىآيد . جود و ايثار وقتى جود و ايثار است كه هيچ قانون و مقررات حتمى و لازم الاجراء نداشته باشد و آدمى صرفاً به خاطر كرم و بزرگوارى و گذشت و نوعدوستى و بلكه حيات دوستى جود كند .
بنابراين ، عدل از جود افضل است . . . بهعلاوه همين جودها و احسانها و ايثارهايى كه در مواقعى خوب و مفيد است و ازنظر جودكننده فضيلتى بسيار عالى است ، ازنظر گيرنده فضيلت نيست ، حساب او را هم بايد كرد ، حساب اجتماع را هم بايد كرد ؛ اگر رعايت موازنهء اجتماعى نشود و حسابنكرده
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 485
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٨٥