صورت بگيرد ، همين فضيلت اخلاقى موجب بدبختى عمومى و خرابى اجتماع مىگردد . صدقات زياد و اوقاف زياد و حسابنكرده ، نذورات زياد و حسابنكرده در هرجا كه وارد شده مانند سيل ، جامعه را خراب كرده ، روحيهها را تنبل و كلّاش و فاسد الاخلاق بار آورده ، لطمهها و خساراتى وارد آورده است . « 1 »
قرآن مجيد نيز در آيهء 90 سورهء نحل اشارهء پرمعنايى به اين موضوع دارد ، مىفرمايد : « « إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِى الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْىِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ » ؛ خداوند به عدل و احسان و بخشش به نزديكان فرمان مىدهد ، و از فحشا و منكر و ستم نهى مىكند ؛ خداوند به شما اندرز مىدهد ، شايد متذكّر شويد ! » .
نخست به اصل عدالت به عنوان يك اصل فراگير اشاره مىكند و مسألهء احسان را در درجهء بعد قرار مىدهد ، و از تعبير به « إِيتَاءِ ذِى الْقُرْبَى » فراگير نبودن آن روشن مىشود .
البته نمىتوان انكار كرد كه در بعضى از مواقع مشكلاتى در جامعه پيدا مىشود كه اصل عدالت با تمام اهميتى كه در ادارهء جامعهء بشرى بلكه در نظم تمام جهان آفرينش دارد به تنهايى كارساز نيست بلكه نياز به احسان و ايثار و جود دارد . مانند موارد بحرانى كه بيتالمال جوابگوى نيازهاى مستمندان و دردمندان و آسيبديدگان نيست و بايد افراد متمكن دست سخاوت را از آستين فتوت بيرون آورند و مشكلات را حل كنند .
البته جود و بخشش و احسان و انفاق بهطور اصولى جزء واجبات نيست بلكه از مسائل مهم اخلاقى محسوب مىشود ولى ممكن است جامعه در شرايطى قرار گيرد كه جان عدهاى با خطر جدى مواجه شود در اين زمان آن جود
هامش
( 1 ) . مجموعهء آثار ، عدالت ازنظر على عليه السلام ، ج 25 ، ص 225 .