جَوْرٍ وَ أَهْلُهُ أَهْلَ غَدَرٍ فَالطُّمَأْنِينَةُ إِلَى كُلِّ أَحَدٍ عَجْزٌ
؛ هرگاه زمان ، زمان ظلم ( و فساد ) باشد و اهل آن زمان پيمانشكن باشند اطمينان به هر كسى كردن نشانهء عجز و ناتوانى است » . « 1 »
در احاديث اسلامى مواد اين آزمون نيز تعيين شده است . ازجمله اينكه امام صادق عليه السلام مىفرمايد : «
يمْتَحَنُ الصَّدِيقُ بِثَلَاثِ خِصَالٍ فَإِنْ كَانَ مُؤَاتِياً فَهُوَ الصَّدِيقُ الْمُصَافِى وَإِلَّا كَانَ صَدِيقَ رَخَاءٍ لَاصَدِيقَ شِدَّةٍ تَبْتَغِى مِنْهُ مَالًا أَوْ تَأْمَنُهُ عَلَى مَالٍ أَوْ تُشَارِكُهُ فِى مَكْرُوه
؛ دوست را با سه چيز مىتوان امتحان كرد هرگاه حق اين سه چيز را ادا كند او دوست خالص است و الا دوست حال آرامش است نه دوست حال شدت : از او مالى بطلب يا مالى در اختيار او قرار بده يا در كارى كه مورد ميل او نيست با او شريك شو » . « 2 »
در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم : «
لَا تَسُمِ الرَّجُلَ صَدِيقاً سِمَةً مَعْرُوفَةً حَتَّى تَخْتَبِرَهُ بِثَلَاثٍ تُغْضِبُهُ فَتَنْظُرُ غَضَبَهُ يخْرِجُهُ مِنَ الْحَقِّ إِلَى الْبَاطِلِ وَ عِنْدَ الدِّينَارِ وَ الدِّرْهَمِ وَ حَتَّى تُسَافِرَ مَعَهُ
؛ نام دوست بهصورت كامل بر كسى نگذار مگر اينكه او را به سه چيز بيازمايى : بههنگام غضب ببينى آيا او از مسير حق بهسوى باطل خارج مىشود ؟ و در برابر درهم و دينار ( آيا امتحان خوبى مىدهد ؟ ) و ديگر اينكه با او مسافرت كنى ( چراكه در سفر باطن افراد بهتر آشكار مىشود ) » . « 3 »
* * *
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 239 ، ح 108 .
( 2 ) . همان ، ص 235 ، ح 107 .
( 3 ) . همان ، ج 71 ، ص 180 ، ح 28 .