اجازه نمىدهد ) كه اطاعت لئيمان را بر ميدان شهادت كريمان مقدم داريم » . « 1 »
ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغهء خود در ذيل خطبهء 51 جملهء زيبايى دارد كه گرچه در شرح آن خطبه آورديم اما تكرار آن در اينجا مناسب به نظر مىرسد . دربارهء امام حسين عليه السلام مىگويد : «
سَيّد أهلِ الإباء الّذى عَلَّم النّاسَ الحَمِيَّةَ والمَوت تحتَ ظِلال السُّيوفِ اختياراً له على الدَّنِيَّةِ أبو عبدِ اللّهِ الحُسَين بن علىّ بن أبى طالب عليهما السّلام عُرِض عليه الأمانُ و أصحابِه فَأنِفَ مِن الذُّلّ
؛ بزرگ و پيشواى ستمناپذيران جهان كه درس غيرت و برگزيدن مرگ در سايهء شمشيرها را در برابر ذلّت و خوارى ، به مردم جهان داد ، حسين بن على بود ، دشمن به او و يارانش امان داد ولى آنها تن به ذلّت ندادند » . « 2 »
سپس امام عليه السلام در جملهء دوم مىفرمايد : « قناعت بهمقدار كم آرى ولى دست نياز بهسوى ديگران دراز كردن نه » ؛ (
وَالتَّقَلُّلُ وَ لَاالتَّوَسُّلُ
) . « تقلل » به معناى اكتفا به مقدار قليل است . و « توسل » به معناى دست به دامن ديگران زدن مىباشد .
روشن است كه اگر انسان در زندگى قانع باشد هرگز نياز ندارد كه سر در پيش هركس خم كند ، تملق بگويد ، تعريف و تمجيد بىجا كند و عزت و كرامت خود را پايمال سازد .
ولى اگر قناعت به كنار رفت و انسان زندگى پرزرق و برق را براى خود انتخاب نمود ، اداره كردن چنين زندگىاى غالباً با عزت و سربلندى ميسر نيست ؛ يا بايد آلودهء به انواع گناهان شود و از طرق مشروع و نامشروع كسب درآمد كند و يا سر در پيش اين و آن خم كند و به تعبير امام عليه السلام متوسل به اين و آن شود و اين شيوهء آزادگان و رادمردان نيست .
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 45 ، ص 83 ، ح 10 .
( 2 ) . شرح نهجالبلاغهء ابن ابىالحديد ، ج 3 ، ص 249 .