در اينجا نيز امام عليه السلام به دو موضوع از منابع حرام اشاره فرموده است :
نخست ، به دست آوردن مال از طريق باطل ، مانند اينكه در بختآزمايىها و امثال آن اموالى به دست آورد و يا اشيايى را كه معاملهء بر آن باطل است مورد استفاده قرار دهد و ديگر اينكه حقوقى را كه به آن اموال تعلق مىگيرد - اعم از حقوق شرعى و حق الناس - نمىپردازد .
« ( در نتيجه ) آن را از طريق حرام به دست آورده و گناهان آن را بر دوش مىكشند » ؛
( أَصَابَهُ حَرَاماً ، وَاحْتَمْلَ بِهِ آثَاماً « 1 » )
. در حديثى كه مرحوم علامهء مجلسى در بحارالانوار آورده است مىخوانيم :
« قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا عليه السلام يقُولُ لا يجْتَمِعُ الْمَالُ إِلَّا بِخِصَالٍ خَمْسٍ بِبُخْلٍ شَدِيدٍ وَأَمَلٍ طَوِيلٍ وَحِرْصٍ غَالِبٍ وَقَطِيعَةِ الرَّحِمِ وَإِيثَارِ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ ؛
راوى مى گويد : از امام على بن موسىالرضا عليه السلام شنيدم كه مىفرمود : مال ، ( غالباً ) انباشته نمىشود مگر از پنج راه : بخل شديد ، آرزوهاى دور و دراز ، حرص غالب بر انسان ، قطع رحم و ترجيح دنيا بر آخرت » . « 2 »
بديهى است اگر انسان بخيل نباشد و گرفتار آرزوهاى طولانى نگردد و حرص نورزد و خويشاوندان خود را از اموالش بهرهمند سازد و آخرت را بر دنيا از طريق انجام دادن كارهاى خير با اموالش ترجيح دهد ، اموال ، غالباً انباشته نخواهد شد .
آنگاه امام عليه السلام به نتيجهء نهايى اسفانگيز و شوم اين اعمال اشاره كرده مىفرمايد : « اين افراد بر پروردگار خويش ( در قيامت ) وارد مىشوند در حالى كه غمگينند و افسوس مىخورند كه هم دنيا را از دست دادهاند و هم آخرت را و اين زيان آشكارى است » ؛
( فَبَاءَ بِوِزْرِهِ ، وَقَدِمَ عَلَى رَبِّهِ آسِفاً لَاهِفاً ، قَدْ
« خَسِرَ
هامش
( 1 ) . « آثام » جمع « إثم » به معناى گناهان است ؛ ولى در بعضى از نسخ نهجالبلاغه مانند نسخهء مرحوم علامهء شوشترى « أثام » بر وزن « أنام » آمده كه به معناى كيفر گناه است
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 70 ، ص 138 ، ح 5