مىخوانيم :
« الْكَادُّ عَلَى عِيَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ؛
كسى كه براى تأمين زندگى عيال خود زحمت بكشد مانند مجاهد در راه خداست » . « 1 » بنابراين روزى مقدّر با تلاش و كوشش رابطه دارد .
يا به تعبير ديگر ، تقديرات الهى مشروط به تلاش و سعى و كوشش است و افراد تنبل و بيكار و بىتدبير از سهم مقدرشان نيز محروم خواهند شد .
آنگاه امام عليه السلام در ادامهء اين سخن به دو مورد كه در واقع جنبهء استثنا از آن قاعدهء بالا دارد اشاره كرده ، مىفرمايد : « بسيارند افرادى كه مشمول نعمت خداوند هستند ؛ اما اين نعمت مقدمهء بلا و هلاكت ايشان است و چه بسيارند كسانى كه در بلا و سختى قرار دارند ؛ اما اين بلا وسيلهاى براى آزمايش و تكامل آنهاست » ؛
( وَرُبَّ مُنْعَمٍ عَلَيْهِ مُسْتَدْرَجٌ بِالنُّعْمَى ، وَرُبَّ مُبْتَلىً مَصْنُوعٌ لَهُ بِالْبَلْوَى )
. در پايان ، امام عليه السلام مستمعان خود را مخاطب قرار داده مىفرمايد : « اى بهرهگيرنده ( اى شنونده ) بر شكر نعمتها بيفزا و از سرعت و شتاب ( براى به دست آوردن زخارف دنيا ) بكاه و هنگامى كه به روزى خود بهطور كامل رسيدهاى توقف كن » ؛
( فَزِدْ أَيُّهَا الْمُسْتَنفِعُ فِي شُكْرِكَ ، وَقَصِّرْ مِنْ عَجَلَتِكَ ، وَقِفْ عِنْدَ مُنْتَهَى رِزْقِكَ )
. شايان توجه است كه در بسيارى از نسخههاى نهجالبلاغه
« أيُّهَا الْمُسْتَمِعْ ؛
اى شنونده » آمده در حالى كه در نسخهء صبحى صالح كه آن را به عنوان متن انتخاب كردهايم « مُسْتَنْفِعُ » ؛ ( اى بهرهگيرنده ) آمده است و بدون شك تعبير اول كه در بسيارى از نسخ آمده مناسبتر است .
از مجموع اين حديث شريف و احاديث فراوان ديگرى كه در باب رزق و روزى به ما رسيده استفاده مىشود كه روزى از سوى خداى متعال براى
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 5 ، ص 88 ، ح 1 . در وسائلالشيعه نيز بابى تحت عنوان « وُجُوبُ الْكَدّ عَلَى الْعَيالِ » ذكر شده است . ( وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 42 )