بىارزش بوده و فردا مردار گنديدهاى است ( به راستى ) تعجب مىكنم » ؛
( وَعَجِبْتُ لِلْمُتَكَبِّرِ الَّذِي كَانَ بِالْأَمْسِ نُطْفَةً ، وَيَكُونُ غَداً جِيفَةً )
. تكبر كه همان خودبزرگبينى است نشانهء روشنى از غفلت به مبدأ و منتهاى وجود انسان در اين دنياست و اگر انسان به مبدأ و منتهاى خويش بنگرد اين خودبزرگبينى از او زايل مىشود . اگر امروز در اوج قوت و قدرت است نبايد فراموش كند كه ديروز نطفهء بىارزشى بود و نبايد از ياد ببرد كه چند روزى مىگذرد و مبدل به جيفهء گنديدهاى مىشود كه مردم از نزديك شدن به او تنفر دارند و مىگويند : هرچه زودتر او را دفن كنيد تا فضاى خانه يا كوچه و بازار آلوده نشود .
در واقع امام عليه السلام با اين سخن ، درمان كبر را نيز نشان داده است كه هرگاه حالت كبر و غرور به شما دست داد براى زايل كردن آن به گذشته و آيندهء خويش بنگريد . سرى به قبرستانهاى خاموش بزنيد كه گاه بعضى از آنها شكاف برداشته و بوى آزار دهندهء جيفه از آن بيرون مىآيد ، آن را تماشا كنيد و در آيندهء خويش نيز بينديشيد .
در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« إيّاكُمْ وَالْكِبْرَ فإنَّ إبْليسَ حَمَلَهُ الْكِبْرُ عَلى أنْ لا يَسْجُدَ لِآدَمَ
؛ از تكبر بپرهيزيد كه تكبر ابليس را وادار به سرپيچى از فرمان خدا نسبت به سجده براى آدم كرد » . « 1 »
امير مؤمنان على عليه السلام نيز در خطبهء « قاصعه » ( خطبهء 192 ) در همين رابطه فرموده بود :
« فَاعْتَبِرُوا بِما كانَ مِنْ فِعْلِ اللَّهِ بِإبْليسَ إذ أهْبَطَ عَمَلَهُ الطَّويلَ ، وَجَهْدَهُ الْجَهيدَ . . . عَنْ كِبْرِ ساعَةٍ واحِدَةٍ
؛ از كارى كه خداوند با ابليس انجام داد عبرت بگيريد آنگاه كه خداوند عبادات طولانى و تلاش فوق العادهء او را ( در عبادت ) هبط و نابود كرد به علت ساعتى تكبر » . و به دنبال آن مىافزايد :
« فَمَنْ ذا بَعْدَ
هامش
( 1 ) . كنزالعمّال ، ح 7734 .