155 و قال عليه السلام اعْتَصِمُوا بِالذِّمَمِ فِي أَوْتَادِهَا .
امام عليه السلام فرمود :
به پيمان كسانى چنگ بزنيد كه به پيمانشان وفادارند . « 1 »
هامش
( 1 ) . سند گفتار حكيمانه :
ابن ابىالحديد معتقد است كه اين كلام حكمتآميز را امام عليه السلام بعد از پايان جنگ جمل و حضور گروهى از طلقاء ( آزاد شدگان بعد از فتح مكه ) از جمله مروان بن حكم بيان فرمود . او براى بيعت آمده بود . امام عليه السلام فرمود : بيعت تو چه سودى دارد مگر ديروز بيعت نكردى ؟ ( و بيعت خود را شكستى . منظور امام عليه السلام بيعت بعد از قتل عثمان است ) سپس حضرت دستور دارد آنها را اخراج كنند و افزود : كسى كه دين نداشته باشد پيمان او نيز اعتبارى ندارد آنگاه در ضمن كلام خود فرمود : « فَاعْتَصِمُوا بِالذِّمَمِ في أوْتادِها » نويسندهء مصادر بعد از ذكر كلام ابن ابىالحديد مىافزايد : با توجه به اينكه نامبرده تعيين زمان و مكان و سبب بيان اين سخن را كرده و سخن امام عليه السلام را ضمن كلام طويلى نقل مىكند ، معلوم مىشود آن را از كتاب ديگرى جز نهجالبلاغه گرفته كه يا به سبب غفلت يا شهرتِ اين كلام ، نام كتاب را نبرده است . سپس مىافزايد : در غررالحكم قبل از اين جمله ، عبارت « أمْلِكُوا أنْفُسَكُمْ بِدَوامِ جِهادِها » است ( و اين خود نشان مىدهد او هم اتكا بر منبع ديگرى غير از نهجالبلاغه كرده است . البته ما در غررالحكم موجود اين دو جمله را پشت سر هم نيافتيم ، بلكه با فاصلهء قابل ملاحظهاى آمده است ) . ( مصادر نهجالبلاغه ، ج 4 ، ص 137 ) .