17 . « ( از كسانى مباش كه ) عبرت آموختن را مىستايد ( و به ديگران آموزش مىدهد ) ولى خود عبرت نمىگيرد و موعظه بسيار مىكند ؛ اما خود موعظه و اندرز نمىپذيرد » ؛
( يصِفُ الْعِبْرَةَ وَلَا يعْتَبِرُ ، وَيبَالِغُ فِى الْمَوْعِظَةِ وَلَا يتَّعِظُ )
. اين وصف عالمان بى عمل و مدعيان بىتعهد و رياكاران فاقد اخلاص است كه در قرآن مجيد سبب خشم شديد خداوند شمرده شده است . « 1 »
شك نيست كه اين جهان دار عبرت است و تاريخ پيشينيان مملو از درسهاى عبرتآموز . هرگاه انسان چشم بينا و گوش شنوا داشته باشد مىتواند سرنوشت آيندهء خود را در آيينهء تاريخ و حوادث عبرتآموز زمان خود ببيند .
ولى افسوس كه هواى نفس و حب ذات پردهاى در برابر چشمان او مىكشد و مانع گوش او از شنيدن پيامهاى تاريخ مىشود و عجب اينكه اين درسها را به ديگران مىدهد ولى خود در عمل از آنها بىبهره است .
در حديثى از امام صادق عليه السلام در تفسير آيهء شريفهء « فَكُبْكِبُوا فِيها هُمْ وَالْغاوُونَ » ؛ پس همهء آن معبودان با عابدان گمراه به دوزخ افكنده مىشوند » . « 2 » مىفرمايد :
« هُمْ قَوْمٌ وَصَفُوا عَدْلًا بِأَلْسِنَتِهِمْ ثُمَّ خَالَفُوهُ إِلَى غَيْرِهِ
؛ آنها كسانى هستند كه كارهاى عادلانه را با زبانشان ستايش مىكنند ؛ اما خودشان مخالفت كرده و غير آن را مقدم مىدارند » . « 3 »
از امام باقر عليه السلام نقل شده كه فرمود :
« أَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ حَسْرَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ وَصَفَ عَدْلًا ثُمَّ خَالَفَهُ إِلَى غَيْرِهِ
؛ شديدترين حسرت در روز قيامت از آنِ گروهى است كه عدل را ستايش كردند و سپس با آن مخالفت نمودند » . آنگاه امام عليه السلام اضافه فرمود : اين همان است كه خداوند فرموده
« أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى عَلى ما
هامش
( 1 ) . صف ، آيهء 2 و 3 .
( 2 ) . شعراء ، آيهء 94 .
( 3 ) . كافى ، ج 1 ، ص 47 ، ح 4 .