چرا امام عليه السلام در اين عبارت و جملههايى كه بعد از آن مىآيد از ضمير جمع استفاده مىكند و آنها را به صورت يك جمعيت ذكر مىنمايد ؟
پاسخ اين است كه امام عليه السلام وجود آنها را در طول زمان در نظر گرفته است .
درست است امام معصوم در هر زمان يكى است ؛ ولى هرگاه به مجموعهء زمانهاى بعد از امام عليه السلام بنگريم امامان معصوم جمعيتى را تشكيل مىدهند .
اين احتمال نيز هست كه منظور از به كار بردن ضميرِ جمع ، امامان معصوم و اصحاب خاص آنان باشد .
آنگاه امام عليه السلام به ذكر اوصاف اين اقليت عظيم الشأن و اين بندگان والاى پروردگار پرداخته و شش صفت برايشان ذكر مىكند . نخست مىفرمايد :
« خداوند به واسطهء آنها حجتها و دلايلش را حفظ مىكند تا به افرادى كه نظير آنها هستند بسپارند و بذر آن را در قلوب افرادى شبيه خود بيفشانند » ؛
( يَحْفَظُ اللَّهُ بِهِمْ حُجَجَهُ وَبَيِّنَاتِهِ ، حَتَّى يُودِعُوهَا نُظَرَاءَهُمْ ، وَيَزْرَعُوهَا فِي قُلُوبِ أَشْبَاهِهِمْ )
. آرى اينان گنجينههاى اسرار الهى و حافظان معارف وحى و نبوت و دلايل حقانيت دين مبين اسلام اند و هر كدام از آنها بخواهد از دنيا چشم بپوشد اين علوم و اسرار را به فرد ديگرى همچون خود مىسپارد تا اين ميراث عظيم حفظ شود و خالى از هر گونه پيرايه و آلودگى به آيندگان برسد .
تعبير به « يُودِعُوا » اشاره به علوم و اسرار آمادهاى است كه همچون امانتى از صندوقى به صندوق ديگر منتقل مىشود و تعبير به « يَزْرَعُوا » اشاره به علومى كه بايد بذر آن افشانده شود و تدريجاً در دل آنها پرورش يابد تا زمانى كه به ثمر نشيند و اين نشان مىدهد كه علوم آنها در واقع دو گونه است .
اين موضوع را در مورد على عليه السلام در كتب حديث غالباً خواندهايم كه على عليه السلام مىفرمود : « پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله هزار باب علم را به من آموخت كه از هر علمى هزار باب ديگر گشوده مىشود » « 1 » اين علوم در واقع همانند بذر اند كه افشانده
هامش
( 1 ) . ر . ك : كافى ، ج 1 ، ص 238 ، ح 297 ؛ بحارالانوار ، ج 22 ، ص 461 ؛ كنزالعمال ، ج 13 ، ص 114 .