و مىفرمايد : « إِنَّكَ لَاتُسْمِعُ الْمَوْتَى وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاءَ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ » ؛ مسلّماً تو نمىتوانى صداى خود را به گوش مردگان برسانى ، و نه سخنت را به گوش كران هنگامى كه روى برگردانند و دور شوند » . « 1 »
اميرمؤمنان على عليه السلام از كسانى كه امر به معروف و نهى از منكر را با قلب و زبان و دست ترك مىكنند به « ميت الاحياء » ( مردهء زندگان ) تعبير كرده و مىفرمايد :
« وَمِنْهُمْ تَارِكٌ لِإِنْكَارِ الْمُنْكَرِ بِلِسَانِهِ وَقَلْبِهِ وَيَدِهِ فَذَلِكَ مَيِّتُ الْأَحْيَاء »
. « 2 »
در خطبهء 87 نيز همين تعبير ( ميت الاحياء ) دربارهء كسانى كه نصيحت نمىپذيرند و گوش به اندرزهاى اولياء الله نمىدهند ، آمده است .
از سويى ديگر در حديثى از همان حضرت كه در غررالحكم آمده مىخوانيم :
« العالِمُ حَىٌّ وَإنْ كانَ مَيِّتاً ، الْجاهِلُ مَيِّتٌ وَإنْ كانَ حَيّاً
؛ عالم زنده است ، هرچند از دنيا رفته باشد و جاهل مرده ، هرچند در زمرهء زندگان باشد » . « 3 »
نيز از همان حضرت در همان كتاب نقل شده است كه فرمود :
« ما ماتَ مَنْ أحْيى عِلْماً
؛ كسى كه علم و دانشى را زنده كند هرگز نمرده است » . « 4 »
خلاصه اينكه امام عليه السلام براى اثبات برترى علم و دانش در مقابل مال و ثروت تمام جهات اين دو را در نظر گرفته و حق سخن را ادا فرموده است به گونهاى كه چون انسان آن را مطالعه مىكند هيچگونه كمبود و كاستى در آن نمىبيند . در ضمن روشن مىشود كه در فرهنگ اسلام علم و عالم و دانشمند حرف اول را مىزنند و ساير مواهب الهى تحت سلطه و سيطرهء آنهاست .
* * *
هامش
( 1 ) . نمل ، آيهء 80 .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، حكمت 374 .
( 3 ) . غررالحكم ، ص 47 ، ح 206 و ص 75 ، ح 1163 .
( 4 ) . همان ، ح 213 .