چگونه ممكن است من چنين افرادى را بيابم در حالى كه جدم اميرمؤمنان عليه السلام نيافت تا آنجا كه آه سوزان و پر درد از دل بر مىكشيد و بر منبر مىفرمود :
از من سؤال كنيد پيش از آنكه از دست شما بروم ، چرا كه در وجود من علم و دانش فراوانى است . آه آه بدانيد افرادى نمىيابم كه بتوانند آن را حمل و نگهدارى كنند » . « 1 »
امام عليه السلام در ادامهء اين سخن از چهار گروه نام مىبرد كه هيچ كدامشان شايسته حمل اين علوم الهى و اسرارآميز نيستند . در مورد گروه اول مىفرمايد : « آرى كسى را مىيابم كه زود درك مىكند ولى ( از نظر تقوا ) قابل اطمينان و اعتماد نيست و دين را وسيلهء دنيا قرار مىدهد و از نعمت خدا بر ضد بندگانش استفاده مىكند و از دلائل الهى بر ضد اوليائش كمك مىگيرد » ؛
( بَلَى أَصَبْتُ لَقِناً غَيْرَ مَأْمُونٍ عَلَيْهِ ، مُسْتَعْمِلًا آلَةَ الدِّينِ لِلدُّنْيَا ، وَمُسْتَظْهِراً بِنِعَمِ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ ، وَبِحُجَجِهِ عَلَى أَوْلِيَائِهِ )
. « لَقِن » به معناى زيرك و باهوش است .
اين گروه همان عالمان بىتقوا هستند كه از نظر علمى ممكن است مراحلى را طى كرده باشند ؛ ولى از نظر تعهد و احساس مسئوليت الهى پايشان لنگ است .
اينها همان عالمانى هستند كه در دستگاه خلفاى جور و سلاطين ظالم توجيهگر اعمالشان بوده و دين خود را براى آبادى دنيايشان مىفروختند و تاريخ افرادى از اين قبيل را به خاطر دارد كه حتى گاه براى حفظ موقعيتشان فتوا به ريختن خون بىگناهان مىدادند و اينها خطرناكترين دشمنان اسلامند .
در حديثى از اميرمؤمنان عليه السلام از حضرت مسيح عليه السلام مىخوانيم كه فرمود :
« الدِّينَارُ دَاءُ الدِّينِ وَالْعَالِمُ طَبِيبُ الدِّينِ فَإِذَا رَأَيْتُمُ الطَّبِيبَ يَجُرُّ الدَّاءَ إِلَى نَفْسِهِ فَاتَّهِمُوهُ وَاعْلَمُوا أَنَّهُ غَيْرُ نَاصِحٍ لِغَيْرِهِ
؛ دينار موجب بيمارى دين است و عالِم
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 3 ، ص 225 ، ح 15 .