شرح و تفسير فلسفهء امتحان الهى
امام عليه السلام در اين گفتار حكمتآميز خود به نكتهء مهمى اشاره مىكند و آن عموميت امتحان براى همهء انسانها و حتمى بودن آن در هر شرايط است .
نخست مىفرمايد : « هيچ كس از شما نگويد خداوندا ! به تو پناه مىبرم از اينكه امتحان شوم » ؛
( لَا يَقُولَنَّ أَحَدُكُمْ : « اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْفِتْنَةِ » )
. سپس به ذكر علت آن پرداخته مىفرمايد : « به اين دليل كه هيچ كس نيست مگر اينكه امتحانى دارد » ؛
( لِأَنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ إِلَّا وَهُوَ مُشْتَمِلٌ عَلَى فِتْنَةٍ )
. اصولا دنيا دار امتحان ، تكاليف و مسئوليتهاست و بشر براى تكامل آفريده شده و تكاملها از مسير امتحانات مىگذرد و بى امتحان راهى به سوى كمال نيست ، بنابراين چنين دعايى مثل اين است كه انسان بگويد : خداوندا مرا به هيچ تكليفى مكلّف نكن . بديهى است چنين دعايى دور از استجابت است .
آنگاه امام در ادامهء اين سخن راه صحيح دعا كردن و پناه بردن را دربارهء امتحانات به انسانها مىآموزد و مىفرمايد : « ولى اگر كسى مىخواهد به خدا پناه ببرد و دعا كند ، از امتحانات گمراه كننده به خدا پناه ببرد » ؛
( وَلَكِنْ مَنِ اسْتَعَاذَ فَلْيَسْتَعِذْ مِنْ مُضِلَّاتِ الْفِتَنِ )
. به بيان ديگر از خدا توفيق پيروزى در امتحانات را بخواهد و از ذات پاكش در اين راه يارى بطلبد تا توفيق الهى شامل حال او گردد و در آزمايشهاى الهى رو سفيد شود .