مانند تمام امتحاناتى كه در سطوح مختلف آموزش و پرورش و دانشگاههاست ؛ همه براى اين است كه بدانند كدام شاگرد دروس خود را به گونه صحيح و كامل آموخته و كدام نياموخته است و يا اينكه طلاى مشكوكى را به درون كوره مىبرند تا معلوم شود باطن آن چيست ؛ آيا واقعاً طلاست يا فلز ديگر و اگر طلاست خالص است يا ناخالص .
نوع ديگرى از امتحان براى كشف مجهول نيست ، بلكه براى رساندن به كمال صورت مىگيرد ، مثل اينكه مىدانيم فلان طلا ناخالصى دارد ، آن را به كوره مىبريم تا ناخالصىها بسوزد و طلاى خالص به دست آيد و از اين قبيل تمام تمرينهايى است كه ورزشكاران پيش از حضور در ميدان مسابقه انجام مىدهند ؛ همهء اينها براى پرورش و رسيدن به كمال مطلوب است .
آزمونهاى الهى به معناى اول نيست ، همانگونه كه امام عليه السلام در جملهء بالا به آن اشاره فرموده و مىگويد :
« وَإنْ كانَ سُبْحانَهُ أعْلَمَ بِهِمْ مِنْ أنْفُسِهِمْ »
و همانگونه كه در سورهء « عنكبوت » آمده « « أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لا يُفْتَنُونَ * وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبينَ » ؛ آيا مردم گمان كردند همين كه بگويند ايمان آورديم به حال خود رها مىشوند و آزمايش نخواهند شد ؟ ما كسانى را كه پيش از آنها بودند آزموديم ( و اينها را هم آزمايش مىكنيم ) بايد علم خدا دربارهء كسانى كه راست مىگويند و كسانى كه دروغ مىگويند تحقق يابد » . « 1 »
بنابراين تمام امتحانات الهى براى اين است كه ناخالصىها بر طرف گردد و بندگان به خلوص واقعى برسند ، همانگونه كه در آيهء شريفهء 155 سورهء « بقره » آمده است : « وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَراتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرينَ » .
هامش
( 1 ) . عنكبوت ، آيهء 2 و 3 .