كمك كند و باغهاى سرسبز و نهرهاى جارى در اختيارتان قرار دهد » . « 1 »
مرحوم مغنيه در شرح نهج البلاغهء خود مىگويد : ضمير در « لِيُعَذِّبَهُمْ » به اهل مكه بر مىگردد و منظور از « استغفار » در اين آيه ترك شرك و روى آوردن به اسلام است ، بنابراين معناى آيه اين است كه « خداوند اهل مكه را مادامى كه پيغمبر در ميان آنهاست عذاب نمىكند و بعد از او نيز اگر ايمان به رسالت آن حضرت بياورند مجازات نخواهد كرد » . « 2 »
به نظر مىرسد كه مرحوم مغنيه مفهوم آيه را محدود كرده است ، زيرا ظاهر آيه با توجه به اينكه - در سورهء « انفال » كه از سورههايى است كه در مدينه نازل گرديده وجود دارد - همهء مسلمانان را شامل مىشود نه فقط اهل مكه را همچنين استغفار نيز معناى وسيعى دارد كه هم گناه شرك و هم گناهان ديگر را در بر مىگيرد و مىدانيم بسيارى از عذابهاى اقوام پيشين به سبب گناهانى بود كه غير از شرك انجام مىدادند ؛ مانند عذاب قوم لوط .
بنابراين ، آيه مفهوم وسيعى دارد كه همهء مسلمانان در هر زمان را شامل مىشود و استغفار نيز هرگونه توبهء از گناه است .
قابل توجه اينكه در آيه بعد از اين آيه در سورهء « انفال » مىخوانيم : « « وَ ما لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ ما كانُوا أَوْلِياءَهُ إِنْ أَوْلِياؤُهُ إِلَّا الْمُتَّقُونَ وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » ؛ چرا خدا آنها را مجازات نكند با اينكه آنها ( مؤمنان را از عبادت كردن در كنار ) مسجدالحرام جلوگيرى مىكنند در حالى كه آنها سرپرست آن نيستند ؛ سرپرست آن فقط پرهيزگارانند ؛ ولى بيشتر آنها نمىدانند » . « 3 »
هامش
( 1 ) . نوح ، آيهء 10 - / 12 .
( 2 ) . فى ظلال نهجالبلاغه ، ج 4 ، ص 267 .
( 3 ) . انفال ، آيهء 34 .