شرح و تفسير خوشا به حال چنين كسان
امام عليه السلام در اين گفتار پرمعناى خود به چهار جمله اشاره مىكند و آن را مايهء خوشبختى انسان مىداند كه جملهء سوم و چهارم آن با حكمت 43 مشترك است .
در جملهء اول و دوم مىفرمايد : « خوشا به حال كسى كه ( پيوسته ) به ياد معاد باشد و براى روز حساب عمل كند » ؛
( طُوبَى لِمَنْ ذَكَرَ الْمَعَادَ ، وَعَمِلَ لِلْحِسَابِ )
. هنگامى كه واژهء معاد گفته مىشود دنيايى در برابر انسان مجسم مىگردد كه در آن موازين سنجش اعمال برپاست و نامههاى اعمال به دست افراد است ؛ گروهى ( نيكوكاران ) به دست راست و گروهى ( بدكاران ) به دست چپ ؛ همان نامهء عملى كه « « لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلّا أَحْصَاهَا » ؛ هيچ عمل كوچك و بزرگى از صاحب آن سر نزده مگر اينكه در آن احصا شده است » « 1 » همه از سرنوشت خود نگرانند و اضطراب بر همه حاكم است . تمام اعضاى بدن انسان در آن دادگاه بزرگ گواه بر اعمال او هستند و نيازى به گواهى فرشتگان ثبت اعمال نيست ، هرچند آنها نيز گواهى مىدهند .
آنكس كه چنين دادگاهى را باور داشته باشد و به ياد آن بيفتد به يقين به سراغ گناه و ظلم و فساد نمىرود ، زيرا چنين ايمانى انگيزهء عمل است ؛ عملى پاك و خالى از هرگونه آلودگى و اگر لغزشى از او سر زند به زودى توبه مىكند و به
هامش
( 1 ) . كهف ، آيهء 49 .