شورشهاى اهل باطل و فتنههاى ناشى از خصومت آنها با يكديگر نبايد آلت دست اين و آن شود ؛ بايد خود را دور نگه دارد و به هيچ يك از دو طرف كه هر دو اهل باطلاند كمك نكند .
در اين گونه موارد معمولًا هر كدام از طرفين به سراغ افراد بانفوذ و باشخصيت مىآيند تا از نفوذ و قدرت آنها براى كوبيدن حريف استفاده كنند .
در اين هنگام بايد اين افراد بلكه تمام افراد ، خواه ضعيف باشند يا قوى نهايت مراقبت را به خرج دهند كه در دام فتنهگران و غوغاسالاران نيفتند مبادا دين و يا دنياى آنها آسيب ببيند و همان گونه كه در بالا آمد در بعضى از روايات جملهء
« ولا وَبَر فَيُسْلَب »
نيز به آن افزوده شده است يعنى شتر دو ساله پشمى هم ندارد كه آن را بچينند و از آن استفاده كنند .
نمونه اين فتنهها در صدر اسلام و قرون نخستين فراوان بود كه امامان اهلبيت و يارانشان همواره از آن كنارهگيرى مىكردند حتى داستان قيام ابو مسلم بر ضد بنىاميه گرچه در ظاهر براى كوبيدن باطلى بود ولى در باطن براى تبديل باطلى به باطل ديگر و حكومت بنى عباس به جاى بنىاميه بود . به همين دليل هنگامى كه ابو مسلم به وسيلهء نامهاى پيشنهاد حكومت و خلافت را به امام صادق عليه السلام كرد امام آن را نپذيرفت زيرا مىدانست در پشت پردهء اين قيام چه اشخاصى كمين كردهاند و به تعبير ديگر امام مىدانست اين يك فتنه است كه دو گروه باطل به جان هم افتادهاند و نبايد به هيچ كدام امتيازى داد .
رواياتى كه از ائمهء هدى عليهم السلام دربارهء فضيلت عزلت و گوشهگيرى به ما رسيده است غالباً ناظر به اينگونه شرايط است .
از جمله امام اميرالمؤمنين عليه السلام طبق آنچه در غررالحكم آمده مىفرمايد :
« الْعُزْلَةُ أَفْضَلُ شِيَمِ الْأَكْيَاسِ ؛
گوشهگيرى برترين خصلت افراد باهوش و زيرك
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 24
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٤