يك از افراد بشر . بسا كه در زير آوارى از خرافات و فشار شهوات مخفى شده ولى بايد به فعاليت و تلاش خود ادامه دهد تا ذات انسانى او تبلور حاصل كند و موجود جديدى پاى در عرصهء وجود نهد . / 489 ولى اين كار چگونه عملى خواهد شد ؟ مسلم است ، از طريق ارتباط مستقيم با خدا و ايمان به او و حركت به سوى بناى زندگى جديدى براى خود . يك زندگى مستقل از تقليد پدران و آزاد و دور از غفلت و فراموشى .
چنان كه در احاديث صحيح آمده است ما به صورت مورچه بوديم و در صلب آدم يا در صلب يكديگر جاى داشتيم . خداوند ما را بيرون آورد و از ما گواهى گرفت .
وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ
- و پروردگار تو از پشت بنى آدم فرزندانشان را بيرون آورد . » شايد هم به معنى اين باشد كه خدا هر فرزندى را از پشت پدرش بيرون آورد .
وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِينَ
- و آنان را بر خودشان گواه گرفت و پرسيد : آيا من پروردگارتان نيستم ؟ گفتند : آرى ، گواهى مىدهيم . تا در روز قيامت نگوييد كه ما از آن بىخبر بوديم . » غفلت ، سبب برائت نمىشود . بلكه بايد بشر حجاب غفلت را به نور تذكر و در پرتو عقل بردرد . اين پرتو در ضمير انسان گاه مىدرخشد ، هر چند هميشگى نيست .
[ 173 ]
أَوْ تَقُولُوا إِنَّما أَشْرَكَ آباؤُنا مِنْ قَبْلُ وَ كُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَ فَتُهْلِكُنا بِما فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ
- يا نگويند كه پدران ما پيش از اين مشرك بودند و ما نسلى بعد از آنها و آيا به سبب كارى كه گمراهان كرده بودند ما را به هلاكت مىرسانى ؟ » اين بهانه نه درست است و نه نزد خدا پذيرفتنى ، زيرا خداوند از همهء ما پيمان گرفته و بار مسئوليت را بر دوش ما نهاده است . اگر نسلى در ايمان خود قصور