امام عليه السلام در اين جمله در واقع به روانكاوى عميقى دست زده ، مىفرمايد :
بخيلان اگر بخل مىورزند براى آن است كه به فضل و مواهب الهى سوء ظن دارند و چنين مىپندارند كه اگر امروز بخشش كنند فردا فقير مىشوند و در مىمانند و ترسوها به وعدهء الهى در مورد نصرت ياران حق بدگمانند و چنين مىپندارند كه اگر عقبنشينى نكنند ممكن است تنها بمانند و نابود شوند و حريصان اگر حرص را پيشهكردهاند به سبب آن است كه توكل بر خدا ندارند و در واقع به قدرت خدا سوء ظن دارند .
آيات قرآن مجيد نيز گواه بر اين معانى است ، در يك جا مىفرمايد : « « الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا » ؛ شيطان شما را ( هنگام انفاق ) وعدهء فقر و تهى دستى مىدهد و به زشتىها امر مىكند ، ولى خداوند وعدهء آمرزش و فزونى به شما مىدهد » . « 1 »
در جاى ديگر مىفرمايد : « « وَلا تَهِنُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ » ؛ هرگز سست نشويد ! و غمگين نگرديد ؛ و شما برتريد اگر ايمان داشته باشيد » . « 2 »
همچنين در جاى ديگرى مىفرمايد : « « وَأَنْفِقُوا خَيْراً لِأَنْفُسِكُمْ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ » ؛ و انفاق كنيد كه براى شما بهتر است ؛ و كسانى كه از بخل و حرص خويشتن مصون بمانند رستگارانند » . « 3 »
آنچه از كلام امام در اين بخش عهدنامه آمده ، شبيه چيزى است كه در كلام پيغمبر اكرم هنگام توصيه به على عليه السلام وارد شده است . در حديثى از عللالشرايع
هامش
( 1 ) . بقره ، آيهء 268 .
( 2 ) . آلعمران ، آيهء 139 .
( 3 ) . تغابن ، آيهء 16 .