فقهاست اين است كه آغاز نماز صبح زمانى است كه صبح صادق يعنى سپيدهء گسترده در كنار افق طلوع مىكند . در اين مسأله ميان مسلمانان اتفاق نظر وجود دارد ؛ ولى از آنجا كه در درون شهرها برخاستن و به بيرون شهر و يا پشت بام رفتن و نگاه به بيرون نمودن كار آسانى نيست ، امام عليه السلام معيار آسانترى بيان فرموده و آن اينكه هوا كمى روشن شود به اندازهاى كه انسان شخصى را كه در كنارش نشسته ببيند و بشناسد . بهعلاوه براى حضور مردم در جماعت مقدار زمان بيشترى لازم است كه با آنچه امام عليه السلام فرموده كاملًا تطبيق مىكند .
در پايان اين دستور العمل مىفرمايد : « و بايد آنگونه با آنها نماز بخوانيد كه ضعيفترين مأمومين مىتوانند بخوانند و هرگز فتنهگر نباشيد ( كه با طول دادن نماز و دعاهاى آن گروهى را بفريبيد و گروه ديگرى را به زحمت بيفكنيد ) » ؛
( وَصَلُّوا بِهِمْ صَلَاةَ أَضْعَفِهِمْ وَلَا تَكُونُوا فَتَّانِينَ ) .
اهمّيّت اين موضوع تا آن حد است كه در حديثى اميرمؤمنان على عليه السلام مىگويد : « آخرين توصيهاى كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله به من فرمود اين بود :
« إِذَا صَلَّيْتَ فَصَلِّ صَلَاةَ أَضْعَفِ مَنْ خَلْفَكَ ؛
هنگامى كه نماز مىخوانى همچون ضعيفترين كسانى كه پشت سر تو هستند نماز بخوان » . « 1 »
هنگامى كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مرا ( براى نشر اسلام ) به يمن فرستاد سؤال كردم چگونه با آنها نماز بخوانم به من فرمود :
« صَلِّ بِهِمْ كَصَلَاةِ أَضْعَفِهِمْ وَكُنْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيما » .
« 2 »
همين معنا در نامهء بعد كه عهدنامهء مالك اشتر است نيز آمده كه على عليه السلام به مالك نيز همينگونه توصيه كرد .
« فتّان » از ريشهء فتنه در اصل به معناى قرار دادن طلا در كوره است تا
هامش
( 1 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 283 ، ح 870 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 33 ، ص 607 .