شرح و تفسير آداب و اوقات نماز
همانگونه كه در بالا اشاره شد ، امام عليه السلام در اين نامه كه مخاطب آن اميران بلادند همان اميرانى كه امام جمعه و جماعت نيز بودند ، اوقات نماز را براى آنها شرح مىدهد .
ابتدا از نماز ظهر شروع مىكند و مىفرمايد : « اما بعد ( از حمد و ثناى الهى ) نماز ظهر را هنگامى با مردم بخوانيد ( كه خورشيد از دايرهء نصف النهار گذشته باشد ) تا زمانى كه خورشيد به اندازهء خوابگاه يك بز از آن دور شده باشد » ؛
( أَمَّا بَعْدُ ، فَصَلُّوا بِالنَّاسِ الظُّهْرَ حَتَّى تَفِيءَ « 1 » الشَّمْسُ مِنْ مَرْبِضِ « 2 » الْعَنْزِ « 3 » ) .
هرگاه « حتى » را اشاره به پايان وقت فضيلت ظهر بدانيم آنگونه كه ظاهر تعبير به « حتى » است مفهومش اين است كه امام عليه السلام تنها پايان وقت فضيلت ظهر را بيان فرموده كه در بعضى از روايات به اندازهء ذراع تعيين شده و ذراع با محلى كه يك بز هنگام خوابيدن روى زمين اشغال مىكند ( البته از عرض نه از طول ) چندان تفاوتى ندارد و اگر « حتى » را به معناى حين « 4 » كه ظاهر در آغاز وقت فضيلت است تفسير كنيم مفهومش اين مىشود كه از اوّل زوال تا هنگامى كه سايهء شاخص ( سايهاى كه از لحظهء زوال ظهر حاصل مىشود ) به اندازهء يك ذراع شود نماز ظهر را مىتوان تأخير انداخت يا براى خواندن نافله يا براى اجتماع مردم جهت نماز جماعت .
هامش
( 1 ) . « تَفىءَ » از ريشهء « فىء » به معناى بازگشت گرفته شده است .
( 2 ) . « مَرْبِض » از ريشهء « رَبض » بر وزن « نبض » به معناى به سينه نشستن حيوان است و از آنجا كه حيوانات اين كار را غالباً در آغل مىكنند ، مربض به معناى آغل و محل استراحت گوسفند و بز آمده است .
( 3 ) . « عَنْز » به معناى بز ماده است و معز به معناى هرگونه بز و گاه به معناى حيوانى است كه داراى مو ( نه پشم ) و دم كوتاه است .
( 4 ) . در بعضى از نسخههاى نهجالبلاغه بهجاى « حتى » حين آمده است . مانند كتاب اختيار مصباح السالكين ، ص 539 و كتاب حدائق الحقائق ، ج 2 ، ص 517 .