يعنى چنان با مردم رفتار كنيد كه از عرض حاجت خود شرمنده نشوند . مثلًا اگر بعضى گوسفندان آنها مورد علاقهء آنهاست يا بعضى از بخشهاى زراعت مورد توجّه آنهاست ، چنان با آنها رفتار كنيد كه بتوانند مقصود خود را اظهار دارند و خراج و زكات را از بخش ديگر مطالبه كنيد .
حضرت در دومين نهى خود مىفرمايد : « و كسى را از خواستهء ( مشروعش ) باز مداريد » ؛
( وَلَا تَحْبِسُوهُ عَنْ طَلِبَتِهِ ) .
اشاره به اينكه اگر آنها در نحوهء تقسيم اموال و اخذ خراج خواستههاى مشروعى داشته باشند آنها را رعايت كنيد .
در سومين نهى ، آنها را از گرفتن وسايل ضرورى زندگى ( و به اصطلاح مستثنيات دين ) باز مىدارد و مىفرمايد : « و هرگز براى گرفتن خراج از بدهكار ، لباس تابستانى يا زمستانى و يا مركبى كه با آن به كارهايشان مىرسند و يا بردهاى را ( كه از كمك او براى زندگى بهره مىگيرند ) به فروش نرسانيد » ؛
( وَلَا تَبِيعُنَّ لِلنَّاسِ فِي الْخَرَاجِ كِسْوَةَ شِتَاءٍ وَلَا صَيْفٍ ، وَلَا دَابَّةً يَعْتَمِلُونَ عَلَيْهَا وَلَا عَبْداً ) .
اين دستور يكى از احكام كاملًا انسانى اسلام است كه اجازه نمىدهد حتى از بدهكاران ، ضروريات زندگى آنها را براى اداى دين بستانند ، بلكه اگر مال ديگرى دارد از آن بايد بهره گرفت و اگر ندارد بايد به او مهلت داد تا زمانى كه قدرت بر اداى دين خود پيدا كند .
در چهارمين نهى مىفرمايد : « كسى را براى گرفتن درهمى تازيانه نزنيد » ؛
( وَلَا تَضْرِبُنَّ أَحَداً سَوْطاً لِمَكَانِ دِرْهَمٍ ) .
به بيان ديگر به هنگام اخذ حق بيتالمال هر گونه خشونتى ممنوع است
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 336
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٣٦