بعضى از شارحان در جملهء
« لَا تَدَّخِرُوا أَنْفُسَكُمْ نَصِيحَةً »
انفس را به معناى خويشتن و بعضى به معناى يكديگر تفسير كردهاند و معناى دوم مناسبتر بهنظر مىرسد .
به يقين اگر كارگزاران خراج اين وظايف چهارگانه را انجام دهند يعنى هم يكديگر را به وظيفه شناسى توصيه كنند و هم برخورد آنها با لشكر اسلام و با رعايا خوب باشد و هم تمام نيّتشان بر تقويت دين خدا استوار گردد ، جامعهء اسلامى شاهد پيشرفتهاى مهمى خواهد بود .
آنگاه امام عليه السلام در پايان اين نامه آخرين دستور خويش را به اين صورت بيان مىكند و مىفرمايد : « در راه خدا آنچه را بر شما واجب است انجام دهيد ، زيرا خداوندِ سبحان ، از ما و شما خواسته است با تمام توان شكر او را بجا بياوريم و آيين او را تا آنجا كه در قدرت داريم يارى كنيم و هيچ قدرتى ( براى انجام اين امور ) جز به كمك خداوند بزرگ نيست » ؛
( وَأَبْلُوا « 1 » فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَا اسْتَوْجَبَ
عَلَيْكُمْ ، فَإِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ قَدِ اصْطَنَعَ « 2 » عِنْدَنَا وَعِنْدَكُمْ أَنْ نَشْكُرَهُ بِجُهْدِنَا ، وَأَنْ نَنْصُرَهُ
بِمَا بَلَغَتْ قُوَّتُنَا ، وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ ) .
اشاره به اينكه براى موفقيّت در انجام همهء اين دستورات تكيه بر خدا كنيد و از ذات پاكش يارى بطلبيد .
تعبير به « فان اللَّه » ؛ ( با فاء تفريع ) اشاره به اين است كه انجام اين امور همه نوعى شكر نعمتهاى خداست و ما در برابر الطاف پروردگار مديون هستيم كه اين وظايف را انجام دهيم .
* * *
هامش
( 1 ) . « أبْلُوا » ( از باب افعال ) به معناى تلاش و كوشش كردن براى انجام چيزى است و گاه به معناى امتحان كردنيا فرسوده ساختن نيز آمده است و در اينجا معناى اوّل اراده شده است .
( 2 ) . « اصْطَنَعَ » از ريشهء « اصطناع » به معناى طلب كردن و خواستن چيزى است و گاه به معناى ساختن و پرورشدادن آمده و در اينجا همان معناى اوّل منظور است .