اين تعبيرات در واقع برگرفته از آيات شريفهء قرآن است ؛ در يك جا خطاب به پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىفرمايد : « « وَاخْفِضْ جَناحَكَ لِلْمُؤْمِنينَ » ؛ و پر و بال ( عطوفت ) خود را براى مؤمنين فرود آر » . « 1 »
و در جاى ديگر مىفرمايد : « « فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُم » ؛ به سبب رحمت الهى ، در برابر مؤمنان ، نرم و مهربان شدى » . « 2 »
در هفتمين و آخرين توصيه مىفرمايد : « و مساوات را در ميان آنها حتى در مشاهده و نگاهكردن با گوشهء چشم و اشاره كردن و تحيّت و تعارفات رعايت كن تا زورمندان در نقض عدالت به نفع خودشان طمع نورزند و ضعيفان از عدالت تو مأيوس نشوند . والسّلام » ؛
( وَآسِ « 3 » بَيْنَهُمْ فِي اللَّحْظَةِ وَالنَّظْرَةِ وَالْإِشَارَةِ
وَالتَّحِيَّةِ ، حَتَّى لَايَطْمَعَ الْعُظَمَاءُ فِي حَيْفِكَ « 4 » ، وَلَا يَيْأَسَ الضُّعَفَاءُ مِنْ عَدْلِكَ ،
وَالسَّلَامُ ) .
اين دستور كه هم در مورد زمامداران و مديران جامعه آمده و هم در كتاب القضاء در وظايف قضات ديده مىشود دستورى است شايد منحصراً در اسلام كه قاضى يا فرماندار و زمامدار به هنگامى كه ارباب رجوع نزد او مىآيند ، همه را با يك چشم بنگرد ؛ اگر احترام مىكند و برمىخيزد ، براى همه برخيزد اگر تحيّت مىگويد و پاسخ سلام را به نحو اكمل ادا مىكند ، با همه چنين باشد و حتى نبايد به بعضى با تمام چشم نگاه كند و بعضى ديگر با گوشهء چشم . اين امر سبب مىشود كه همه حساب خود را بكنند و بدانند جايى كه در اين امور ساده مساوات و عدالت رعايت مىگردد نبايد انتظار داشت در امور مهم تبعيض واقع شود .
هامش
( 1 ) . حجر ، آيهء 88 .
( 2 ) . آل عمران ، آيهء 159 .
( 3 ) . « آسِ » از ريشهء « مواساة » به معناى برابر ساختن با يكديگر گرفته شده است .
( 4 ) . « حيف » به معناى انحراف از حق و عدالت است .