آنگاه در ادامهء سخن باز دنيا را مخاطب ساخته مىفرمايد : « كجايند آن اقوام پيشين كه تو آنها را با بازيچههايت فريب دادى ؟ كجايند امتهايى كه با زينتهايت آنها را فريفتى ؟ ( آرى ) آنها گروگانهاى قبورند و درون لحدها پنهان » ؛
( أَيْنَ الْقُرُونُ الَّذِينَ غَرَرْتِهِمْ بِمَدَاعِبِكِ « 1 » ! أَيْنَ الْأُمَمُ الَّذِينَ فَتَنْتِهِمْ بِزَخَارِفِكِ !
فَهَا هُمْ رَهَائِنُ « 2 » الْقُبُورِ ، وَمَضَامِينُ « 3 » اللُّحُودِ « 4 » ! ) .
اين سخن برگرفته از آيات متعدّد قرآن است كه به اقوام پيشين اشاره مىكند ؛ اقوامى كه در گذشته صاحب قدرت بودند و داراى جاه و جلال و مكنت ؛ ولى همگى بر اثر عصيان و گناه گرفتار عذاب الهى شدند و در زير خاكها مدفون گشتند به گونهاى كه كمترين صدايى از آنها شنيده نمىشود . در آيهء 98 سورهء مريم مىخوانيم : « « وَكَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِّنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِّنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزاً » ؛ چه بسيار اقوام ( بىايمان و گنهكارى ) را كه پيش از آنان هلاك كردم ؛ آيا ( اثرى ) از هيچيك از آنها احساس مىكنى ؟ يا كمترين صدايى از آنها مىشنوى » .
در آيهء 128 سورهء طه مىخوانيم : « « أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِّنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِى مَساكِنِهِمْ إِنَّ فِى ذلِكَ لآَياتٍ لِأُولِى النُّهَى » ؛ آيا براى هدايت آنها كافى نيست كه بسيارى از اقوام پيشين را ( كه طغيان و فساد كردند ) هلاك نموديم ، در حالى كه اينها در مسكنهاى ( ويران شدهء ) آنان راه مىروند ؟ ! به يقين در اين امر ، نشانههاى روشنى براى خردمندان است » .
مرحوم علّامهء شوشترى در اينجا داستان عبرتانگيزى از امالى مرحوم صدوق نقل كرده كه خلاصهاش اين است : ذوالقرنين از كنار قبرستانى
هامش
( 1 ) . « مَداعِبْ » جمع « مَدْعَبَة » بر وزن « مكتبة » به معناى مزاح و شوخى است .
( 2 ) . « رَهائن » جمع رهينه به معناى گروگان است .
( 3 ) . « مَضامين » جمع « مضمون » در اصل به معناى جنينى است كه در شكم مادر است . سپس به هر چيزى كه در لا به لاى چيز ديگرى قرار گرفته اطلاق شده است .
( 4 ) . « اللُّحُود » جمع « لحد » بر وزن « مهد » به معناى شكافى است كه در طرف پايين قبر ايجاد مىكنند و ميّت را در آن قرار مىدهند .