و غافلان سر تا پا اشتباه تا بيدار شوند و به خود آيند و از سرگذشت پيشينيان عبرت گيرند و آيندهء خود را در آيينهء تاريخ گذشته بخوانند .
اين سخن در واقع برگرفته از قرآن مجيد است كه همين مطلب را به صورت ديگرى دنبال مىكند . و بارها در خطابهاى خود همگان را به بررسى تاريخ اقوام پيشين كه بر اثر غرور و غفلت گرفتار انواع بلاها شدند و خود و ثروتشان در زير خاكها مدفون گشتند فرا مىخواند . در كلام خداوند مىخوانيم : « « لَقَدْ كانَ في قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّأُولِي الْأَلْبابِ » ؛ راستى در سرگذشت آنها عبرتى براى صاحبان انديشه بود » . « 1 »
در جاى ديگر مىفرمايد : « « كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ * وَزُرُوعٍ وَمَقامٍ كَريمٍ * وَنَعْمَةٍ كانُوا فيها فاكِهينَ * كَذلِكَ وَأَوْرَثْناها قَوْماً آخَرينَ * فَما بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّماءُ وَالْأَرْضُ وَما كانُوا مُنْظَرينَ » ؛ چه بسيار باغها و چشمهها كه به جاى گذاشتند * و كشتزارها و قصرهاى پر ارزش * و نعمتهاى فراوان ديگر كه در آن غرق شادمانى بودند ! * اينچنين بود ( ماجراى آنان ! ) و ما اين ( نعمتها ) را ميراث براى اقوام ديگرى قرار داديم * نه آسمان و زمين ، بر آنان گريست و نه به آنها مهلتى داده شد » . « 2 »
آنگاه در ادامهء همين سخن با چند تشبيه ديگر حال كسانى را كه فريفتهء دنيا شدند و آنها را كه از دام آن جستند و از زرق و برق آن رستند بيان مىدارد مىفرمايد : « هيهات ! هر كس در لغزشگاههايت گام بگذارد مىلغزد ( و سقوط مىكند ) و كسى كه بر امواج درياى تو سوار گردد غرق مىشود ( اما ) كسى كه از دامهاى تو كنار رود موفق و پيروز مىگردد و آن كس كه از دست تو سالم بماند از اينكه معيشت بر او تنگ شود نگران نخواهد شد ( چرا كه ) دنيا در نظرش
هامش
( 1 ) . يوسف ، آيهء 111 .
( 2 ) . دخان ، آيهء 25 - / 29 .