شيطان نقل مىكند : « « ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْديهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمانِهِمْ وَعَنْ شَمائِلِهِمْ وَلا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرينَ » ؛ سپس از پيش رو و از پشت سر و از طرف راست و از طرف چپ آنها ، به سراغشان مىروم ؛ و بيشتر آنها را شكرگزار نخواهى يافت » .
منظور اين است كه شيطان براى فريفتن انسانها از هر وسيلهاى استفاده مىكند ؛ گاه از طريق تطميع و زمانى تهديد ، گاهى شهوات و هوا و هوس نفسانى و هنگامى از طريق آمال و آرزوها و پست و مقام و هدف . در همهء اينها يك چيز مدّ نظر است و آن گمراه ساختن انسان و كشاندن او به ورطهء هلاكت .
شيطانِ شام نيز از همين روشها استفاده مىكند و سعى دارد هر كسى را از طريقى بفريبد و به سوى خود جلب كند و از وجودش در مسير شهوات خود بهره بگيرد .
از يكى از عرفا سخنى نقل شده كه مىگويد : در هر صبحگاهان شيطان از چهار سو به سراغ من مىآيد گاه از پيش رو مىآيد و مىگويد : ( اگر گناه مىكنى ) نترس خدا غفور و رحيم است من در برابر او اين آيه را مىخوانم كه خدا مىگويد : « « وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِّمَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدَى » ؛ و من هر كه را توبه كند ، و ايمان آورد ، و عمل صالح انجام دهد ، سپس هدايت شود ، مىآمرزم » « 1 » و گاه از پشت سر من ظاهر مىشود ( و مرا دعوت به زياده طلبى در دنيا مىكند ) و از ضايع شدن زندگى فرزندانم در آينده مرا مىترساند من در برابر او اين آيه را يادآور مىشوم : « « وَما مِنْ دَابَّةٍ فِى الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها » ؛ هيچ جنبندهاى در زمين نيست مگر اينكه روزى او بر خداست » « 2 » و گاه از طرف راست من مىآيد و مىگويد : كارى كن كه ثناخوانها و مداحان تو فراوان باشند . من در برابر او اين
هامش
( 1 ) . طه ، آيهء 82 .
( 2 ) . هود ، آيهء 6 .