خاكها و به دنبال آن حضور در صحنهء قيامت براى حساب و كتاب و سرانجام پشيمانى و تقاضاى بازگشت به دنيا را كه به هنگام مرگ و در صحنهء قيامت دارد به او نشان مىدهد و آن را با آيهء شريفهء « « وَّلَاتَ حِينَ مَنَاصٍ » ؛ ولى وقت نجات گذشته بود » « 1 » مؤكّد مىسازد .
نكته ابن عباس كيست ؟
بىترديد ابن عباس در ميان امت و مذاهب مختلف شيعه و اهل سنّت ، اشتهار به نيكى و علم و دانش و هوشيارى و خرد دارد و از او با القابى مانند « حِبْرالأُمة » ، « تَرْجُمانُ الْقُرآنِ » و مانند آن ياد مىشود . او دوران جوانى خود را در خدمت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله گذراند و حامل احاديث مهمى از آن حضرت بود كه در كتب معتبر نقل شده است . او مخصوصاً در تفسير قرآن صاحب نظر بود و از او به عنوان شاگرد على عليه السلام و محب او ياد شده است .
از اين رو هنگامى كه دانشمندان و شارحان نهجالبلاغه به اين نامه رسيدهاند در اينكه مخاطب آن ابن عباس باشد ترديد كردهاند . نامهاى كه در آن اميرمؤمنان على عليه السلام شديدترين سرزنشها را به مخاطب خود نموده و او را به خيانت در اموال بيتالمال و حيف و ميل آن و بردن مقدار فراوانى از آن از بصره به حجاز وصف مىكند .
به خصوص اگر پاسخهاى تند و جسورانهاى را كه از ابن عباس در پاسخ اين نامه نقل شده و در بعضى از كتب تاريخ آمده است در نظر بگيريم مسأله بسيار پيچيدهتر مىشود .
از اين رو ناقلان اين نامه در برابر آن به سه گروه تقسيم شدهاند :
هامش
( 1 ) . ص ، آيهء 3 .