و همراه خائنان ، به او خيانت كردى ؛ نه پسر عمويت را يارى رساندى و نه امانت را ادا نمودى » ؛
( فَلَمَّا رَأَيْتَ الزَّمَانَ عَلَى ابْنِ عَمِّكَ قَدْ كَلِبَ « 1 » ، وَالْعَدُوَّ قَدْ حَرِبَ ،
وَأَمَانَةَ النَّاسِ قَدْ خَزِيَتْ ، وَهَذِهِ الْأُمَّةَ قَدْ فَنَكَتْ « 2 » وَشَغَرَتْ « 3 » ، قَلَبْتَ لِابْنِ عَمِّكَ ظَهْرَ
الْمِجَنِّ « 4 » فَفَارَقْتَهُ مَعَ الْمُفَارِقِينَ ، وَخَذَلْتَهُ مَعَ الْخَاذِلِينَ ، وَخُنْتَهُ مَعَ الْخَائِنِينَ ، فَلَا ابْنَ
عَمِّكَ آسَيْتَ « 5 » ، وَلَا الْأَمَانَةَ أَدَّيْتَ ) .
جملهء
« قَلَبْتَ لِابْنِ عَمِّكَ ظَهْرَ الْمِجَنِّ »
كه معناى تحت اللفظى آن اين است :
« سپر را براى پسر عمويت وارونه كردى » كنايه از پشت كردن به كسى است ، زيرا مجاهدان در ميدان جنگ هنگامى كه رو به روى طرف مقابل مىايستند روى سپر به طرف آنهاست اما اگر فرار كنند باطن سپرها مقابل آنها خواهد بود به همين جهت به عنوان كنايه ، اين جمله در پشت كردن به شخص يا چيزى بهكار مىرود .
امام عليه السلام در پنج جملهء نخستين ، وضع زمان را براى او ترسيم مىكند : سخت شدن شرايط محيط ، جسور شدن دشمن در جنگ ، بى اعتبارى امانت در ميان مردم ، تعدى كردن امت از احكام الهى و بى پناه شدن .
سپس امام عليه السلام با چند جمله ، مخالفت پسر عمويش را با خود از چند زاويه بررسى مىكند : پشت كردن به او ، همصدا شدن با مخالفان ، دست كشيدن از يارى ، همراهى با بىطرفان و خيانت كردن در بيتالمال با خائنان . به اين ترتيب تمام اوصاف او را با اين تعبيرات گويا و پرمعنا مجسم ساخته و خلاصهاش
هامش
( 1 ) . « كَلِبَ » فعل ماضى است ، از ريشهء « كلب » بر وزن « قلب » در اصل به معناى ضربه زدن بر اسب با مهميز است . ( مهميز شىء نوك تيزى است كه در كنار چكمه قرار مىدادند و سواركاران براى دواندن اسب از آن استفاده مىكردند ) . كَلِب در اينجا به معناى شدت يافتن و سخت شدن است .
( 2 ) . « فَنَكَت » فعل ماضى از ريشهء « فَنك » بر وزن « زنگ » به معناى تعدى و لجاجت و سركشى است .
( 3 ) . « شَغَرَت » اين واژه فعل ماضى از ريشهء « شَغر » بر وزن « صبر » به معناى بىپناه و بىدفاع شدن است .
( 4 ) . « المَجِنّ » به معناى سپر است از ريشهء « جَن » بر وزن « فن » به معناى پوشانيدن گرفته شده ، زيرا سپر انسان رادر برابر ضربات دشمن مىپوشاند .
( 5 ) . « آسَيْتُ » از ريشهء « مواسات » به معناى همكارى كردن است .