ساختهاى و بعضى احتمال دادهاند كه « ارض » در اينجا به معناى زمين بيتالمال است ؛ يعنى موجودى بيتالمال را برگرفته و آن را خالى كردهاى ؛ ولى احتمال اوّل و دوم قوىتر به نظر مىرسد .
توجّه داشته باشيد كه « جَرَّدْتَ » از ريشهء تجريد يعنى برهنه كردن گرفته شده و ملخ را از آنرو جراد مىگويند كه زراعت و برگ درختان را مىخورد و زمين و درخت را برهنه مىسازد .
حضرت در پايان نامه مىفرمايد : « بنابراين حساب خويش را براى من بفرست و بدان كه حساب خداوند از حساب مردم ( در قيامت ) سختتر و برتر است . والسّلام » ؛
( فَارْفَعْ إِلَيَّ حِسَابَكَ ، وَاعْلَمْ أَنَّ حِسَابَ اللَّهِ أَعْظَمُ مِنْ حِسَابِ النَّاسِ وَالسَّلَامُ ) .
روشن است كه در حساب بندگان گاهى اشتباه و خطا و زمانى مخفىكارى رخ مىدهد ، در حالى كه حساب الهى نه خطا و اشتباهى دارد و نه كسى مىتواند وضع خود را در برابر آن پنهان كند . همانگونه كه قرآن مىفرمايد : « « يا بُنَىَّ إِنَّها إِنْ تَكُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فى صَخْرَةٍ أَوْ فِى السَّماواتِ أَوْ فِى الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ » ؛ ( لقمان به فرزندش مىگويد : ) پسرم ! اگر به اندازهء سنگينى دانهء خردلى ( كار نيك يا بد ) باشد و در دل سنگى يا در ( گوشهاى از ) آسمانها و زمين قرار گيرد خداوند آن را ( در قيامت براى حساب ) مىآورد » . « 1 »
منظور از حساب كه امام عليه السلام به آن اشاره كرده ، حساب درآمد بيتالمال اعم از زمينهاى خراجيه و زكات و غنايم و مانند آن است كه فرماندار حضرت موظّف شده هم درآمدها و هم هزينهها را براى امام بنويسد تا روشن شود حيف و ميلى در بيتالمال واقع شده يا نه .
* * *
هامش
( 1 ) . لقمان ، آيهء 16 .