بعد از عثمان طبق روايت بالا مىخواست با او مدارا كند مبادا به سوى معاويه و شام بگريزد .
قابل توجّه اينكه ابوبكر براى جلوگيرى از خطرات اشعث ، خواهر خود ام فروه را به او تزويج كرد و اين زن سه پسر آورد كه يكى از آنها محمد بود كه در كربلا از فرماندهان لشكر ابن زياد در برابر امام حسين عليه السلام بود . اشعث دخترى به نام جعده داشت كه همه شنيدهايم امام مجتبى عليه السلام را مسموم ساخت و طبق روايت كافى خود اشعث نيز از كسانى است كه در قتل امير مؤمنان على عليه السلام شركت داشت . « 1 »
اين سخن را با حديثى كه دربارهء اشعث از امير مؤمنان على عليه السلام نقل شده است پايان مىدهيم امام عليه السلام خطاب به مردم فرمود : « أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الْأَشْعَثَ لَا يَزِنُ عِنْدَ اللَّهِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ وَ إِنَّهُ أَقَلُّ فِي دِينِ اللَّهِ مِنْ عَفْطَةِ عَنْز ؛ اى مردم ! اشعث به اندازهء پر پشهاى در پيشگاه خدا وزن و ارزش ندارد و او در دين خدا از آب بينى بز كمتر است » . « 2 »
لازم به ذكر است كه اشعث در زمان عمر والى آذربايجان شد و در زمان عثمان باقى بود و در عصر حكومت على عليه السلام نيز مدتى ابقا شد .
3 . آذربايجان در نقشههاى پيشين اسلامى
از فتوح البلدان بلاذرى و تاريخ طبرى و معجم البلدان حموى اجمالًا استفاده مىشود كه منطقهء آذربايجان در حدود سنهء 20 هجرى زير پرچم اسلام قرار گرفت ؛ ولى چيزى نگذشت كه گروهى بر ضد آن قيام كردند . خليفهء دوم اشعث بن قيس را فرستاد و بار ديگر آنجا را فتح كرد و اشعث بر حكومت آنجا باقى ماند .
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 8 ، ص 167 ، ح 187 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 29 ، ص 420 براى شرح بيشتر دربارهء حالات اشعث به جلد اوّل همين كتاب ، ص 444 به بعد ذيل خطبهء 19 مراجعه فرماييد .