البته اين سخن به آن معنا نيست كه انسان از شوخى و مزاح مشروع بپرهيزد و خشك و عبوس در مجالس بنشيند ، زيرا مىدانيم شخص پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و ائمه اهلبيت عليه السلام و بزرگان علما اينگونه شوخى و مزاح مشروع را داشتهاند . حتى توصيه شده در سفرها براى از بين بردن فشار مشكلات سفر مزاح بيشتر كنيد .
مرحوم علّامهء بحر العلوم در اشعار فقهى خود مىگويد :
و اكثر المزاح فى السفر اذا * لم يسخط الرب و لم يجلب اذى
« در سفرها مزاح بيشتر كن مشروط بر اينكه موجب خشم خدا و آزار شنوندگان نباشد » .
اين سخن برگرفته از حديث پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله است كه فرمود : « وَ أَمَّا الَّتِي فِي السَّفَرِ فَبَذْلُ الزَّادِ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ وَ الْمِزَاحُ فِي غَيْرِ الْمَعَاصِي ؛ مروت در سفر آن است كه انسان از زاد و توشهء خود به ديگران ببخشد و حسن خلق داشته باشد و مزاح خالى از معصيت كند » . « 1 »
كوتاه سخن اينكه اين امور در حد اعتدالش نيكوست و اگر از حد اعتدال بگذرد يا موجب وهن شخصيت انسان مىشود و مردم همچون دلقكى به او نگاه مىكنند و يا اينكه وارد گناهانى مىشود كه خشم خدا را مىطلبد .
بايد انصاف داد كه اين نصايح بيست و هشتگانه كه در عباراتى كوتاه و پرمعنا ايراد شده بود و هركدام درس مهمى دربارهء زندگى مادى يا معنوى انسان دربر داشت ، از باارزشترين اندرزهاست كه سزاوار است با آب طلا نوشته شود و در برابر ديدگان همگان قرار گيرد . سلام و درود بر روان پاكت و سخنان پرمحتوايت اى امير مؤمنان .
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 73 ، ص 266 ، ح 3 .